Soczewki toryczne to specjalistyczne soczewki kontaktowe przeznaczone do korekcji astygmatyzmu, czyli niezborności. Mają różną moc w poszczególnych południkach, dlatego mogą kompensować zniekształcenia obrazu, których nie korygują zwykłe soczewki sferyczne. Muszą też pozostawać na oku w określonej pozycji, aby cylinder i jego oś działały prawidłowo.
Czym są soczewki toryczne?
Soczewka toryczna ma powierzchnię o geometrii przypominającej torus, czyli figurę podobną do obwarzanka. To odróżnia ją od soczewki sferycznej, której kształt można przyrównać do fragmentu piłki. W soczewce sferycznej moc optyczna jest taka sama w każdym przekroju, natomiast w torycznej zmienia się zależnie od kierunku.
Ta konstrukcja pozwala korygować astygmatyzm. Wada może wynikać z nieprawidłowej krzywizny rogówki lub soczewki oka. Światło nie skupia się wtedy w jednym punkcie na siatkówce, lecz tworzy rozmyty obraz. Soczewka toryczna wyrównuje różnice w załamywaniu promieni świetlnych i poprawia ostrość widzenia.
Dlaczego zwykłe soczewki nie wystarczą?
Soczewki sferyczne sprawdzają się przede wszystkim przy krótkowzroczności lub nadwzroczności, ponieważ korygują podobną moc optyczną w całej strefie widzenia. Przy astygmatyzmie problem dotyczy jednak nie tylko ogólnej mocy oka, ale także jej różnicy w określonych kierunkach.
Dlatego sama soczewka sferyczna może nie usunąć rozmycia, zniekształcenia konturów ani trudności z dostrzeganiem szczegółów. Objawy, które mogą wskazywać na potrzebę zbadania astygmatyzmu, obejmują:
- zamazane lub zniekształcone widzenie z bliska i z daleka,
- rozmyte kontury przedmiotów albo wrażenie, że linie proste są pochylone,
- częste mrużenie oczu podczas czytania lub patrzenia w dal,
- bóle głowy i zmęczenie oczu po dłuższym skupieniu wzroku.
Takie objawy nie przesądzają jeszcze o rodzaju wady. Ich przyczynę określa badanie wzroku. Soczewki toryczne mogą także łączyć korekcję astygmatyzmu z korekcją krótkowzroczności albo nadwzroczności.
Jak działają soczewki toryczne?
W parametrach soczewki torycznej znajdują się między innymi moc sferyczna, moc cylindra oraz oś. Cylinder określa wielkość korekcji astygmatyzmu, a oś wskazuje kierunek, w którym ma być ustawiona ta korekcja. Oś podaje się w stopniach, dlatego jej właściwe położenie na oku ma bezpośredni wpływ na ostrość widzenia.
Soczewka nie może swobodnie obracać się przy każdym mrugnięciu. Gdyby zmieniała położenie, cylinder przestałby znajdować się w wyznaczonym kierunku, a obraz mógłby stać się mniej wyraźny. Z tego powodu soczewki toryczne mają elementy stabilizujące, między innymi:
- balast – nieco grubszy lub cięższy obszar, który pomaga utrzymać soczewkę w określonej pozycji,
- strefy o różnej grubości, współpracujące z ruchem powiek podczas mrugania,
- specjalnie ukształtowane obszary stabilizujące, które ograniczają rotację soczewki.
Różnice między oboma rodzajami soczewek można przedstawić następująco:
| Cecha | Soczewki sferyczne | Soczewki toryczne |
|---|---|---|
| Budowa | Jednakowa moc w poszczególnych przekrojach | Różna moc w różnych południkach |
| Przeznaczenie | Głównie krótkowzroczność i nadwzroczność | Astygmatyzm, często połączony z inną wadą refrakcji |
| Stabilizacja | Zwykle nie wymaga określonej osi | Musi utrzymywać cylinder w wyznaczonym położeniu |
Soczewki kontaktowe toryczne mogą być wykonane między innymi z hydrożelu lub materiału silikonowo-hydrożelowego. Dostępne są w różnych trybach wymiany, lecz o tym, który wariant będzie właściwy, decydują parametry oka, sposób noszenia oraz zalecenia specjalisty.
Jak dobrać soczewki toryczne?
Soczewek torycznych nie należy kupować na podstawie samej recepty na okulary. Recepta okularowa i soczewkowa mogą mieć inne wartości, ponieważ okulary znajdują się w pewnej odległości od oka, a soczewka kontaktowa przylega bezpośrednio do jego powierzchni. Przy doborze trzeba także uwzględnić geometrię oka, ruch soczewki, tolerancję materiału oraz parametry cylindra i osi.
Bez właściwego dopasowania soczewka może przesuwać się lub obracać, powodować dyskomfort i nie zapewniać ostrego widzenia. Do specjalisty należy zgłosić się także wtedy, gdy podczas noszenia pojawiają się ból, silne zaczerwienienie, światłowstręt albo nagłe pogorszenie widzenia.
Dobór najczęściej przebiega w kilku etapach:
- Optometrysta lub okulista przeprowadza wywiad dotyczący widzenia, zdrowia oczu i oczekiwanego trybu noszenia.
- Specjalista wykonuje badanie refrakcji oraz określa moc sferyczną, cylinder i oś korekcji.
- Dobiera soczewkę do krzywizny oka i sprawdza jej ułożenie podczas mrugania oraz patrzenia w różnych kierunkach.
- Po założeniu soczewki ocenia ostrość widzenia i komfort, a następnie przekazuje zasady zakładania, zdejmowania i pielęgnacji.
Soczewki toryczne mogą być dobrym rozwiązaniem dla osoby z astygmatyzmem, ale ich działanie zależy od precyzyjnego dopasowania i prawidłowej higieny. Określenie „soczewka toryczna” może też dotyczyć soczewki wewnątrzgałkowej wszczepianej podczas operacji zaćmy. To inny wyrób medyczny niż toryczna soczewka kontaktowa, dlatego oba zastosowania trzeba rozróżniać.
Najważniejsza zasada jest prosta: jeśli podejrzewasz astygmatyzm, najpierw wykonaj badanie u optometrysty lub okulisty. Dopiero na tej podstawie można wybrać soczewkę, która utrzyma właściwą oś cylindra i zapewni wyraźne widzenie.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
