Jaskra to grupa postępujących chorób, które uszkadzają nerw wzrokowy. Powstałych zmian nie da się cofnąć, ale wcześnie rozpoznaną chorobę można skutecznie kontrolować i zatrzymać jej dalszy rozwój. Problem polega na tym, że początkowo jaskra często nie daje żadnych wyraźnych objawów, dlatego regularne badania okulistyczne mają tak duże znaczenie.
Co to jest jaskra?
Jaskra jest przewlekłą neuropatią nerwu wzrokowego, czyli postępującym uszkodzeniem struktury, która przekazuje informacje z oka do mózgu. Nie jest jedną chorobą, lecz grupą schorzeń o różnym mechanizmie powstawania. Ich wspólną cechą są uszkodzenia nerwu wzrokowego i stopniowe ubytki w polu widzenia.
Najczęściej problem wiąże się ze zbyt wysokim ciśnieniem wewnątrzgałkowym. Nie jest to jednak jedyna możliwość. Jaskra może rozwijać się także przy ciśnieniu mieszczącym się w typowych granicach normy. Mówi się wtedy o jaskrze normalnego ciśnienia. Z drugiej strony samo podwyższone ciśnienie w oku nie zawsze oznacza jaskrę, ponieważ u części osób nie powoduje ono uszkodzenia nerwu wzrokowego.
Uszkodzone włókna nerwu wzrokowego nie regenerują się. Oznacza to, że leczenie nie przywraca utraconego widzenia, lecz ma zatrzymać lub spowolnić dalsze zmiany. Właśnie dlatego jaskra może być kontrolowana, ale nie należy traktować jej jako choroby, którą można całkowicie usunąć.
Dlaczego jaskra uszkadza wzrok?
W oku stale powstaje ciecz wodnista. Odpowiada ona między innymi za utrzymanie prawidłowego napięcia gałki ocznej, a następnie odpływa przez kąt przesączania, czyli przestrzeń znajdującą się między rogówką a tęczówką. Gdy odpływ jest utrudniony, ciecz gromadzi się w oku i może wzrosnąć ciśnienie wewnątrzgałkowe.
Podwyższone ciśnienie może uciskać włókna nerwu wzrokowego i prowadzić do ich zaniku. Na jego kondycję wpływa też ukrwienie oraz indywidualna wrażliwość. Z tego powodu uszkodzenie może wystąpić nawet przy prawidłowym pomiarze ciśnienia.
| Cecha | Jaskra otwartego kąta | Jaskra zamkniętego kąta |
|---|---|---|
| Dynamika rozwoju | Zwykle powolna, często przez lata bezobjawowa | Może rozwijać się nagle, gdy odpływ cieczy zostaje zablokowany |
| Typowe objawy | Stopniowe ubytki pola widzenia, początkowo trudne do zauważenia | Ból oka i głowy, zamglone widzenie, tęczowe obwódki wokół świateł, nudności lub wymioty |
| Pilność pomocy | Wymaga planowej diagnostyki i stałej kontroli okulistycznej | Ostry atak wymaga natychmiastowej pomocy medycznej |
Jakie są objawy jaskry?
Wczesna jaskra często nie boli i nie pogarsza wyraźnie ostrości widzenia. Ubytki pojawiają się zwykle na obwodzie pola widzenia, a widzenie centralne przez długi czas pozostaje dobre. Jedno oko może częściowo kompensować zmiany w drugim, a mózg uzupełnia brakujące fragmenty obrazu. Dlatego można długo mieć poczucie, że widzi się prawidłowo.
Proste badanie ostrości wzroku, polegające na odczytywaniu liter z tablicy, nie zawsze wykrywa jaskrę. Potrzebna jest ocena między innymi nerwu wzrokowego, pola widzenia, ciśnienia oraz kąta przesączania. Sygnały, które powinny skłonić do konsultacji okulistycznej, obejmują:
- stopniowe pogarszanie widzenia obwodowego lub wrażenie, że obraz staje się „tunelowy”,
- trudności z dostrzeganiem przedmiotów znajdujących się z boku, zwłaszcza podczas chodzenia lub prowadzenia pojazdu,
- tęczowe obwódki wokół źródeł światła i zamglony obraz,
- ból oka lub głowy, zaczerwienienie oka, nudności albo nagłe pogorszenie widzenia.
Silny, nagły ból oka połączony z zamgleniem widzenia, zaczerwienieniem, nudnościami lub wymiotami może oznaczać ostry atak jaskry. To stan nagły, który wymaga niezwłocznego zgłoszenia się po pomoc okulistyczną.
Kto jest bardziej narażony na jaskrę?
Ryzyko rośnie wraz z wiekiem, szczególnie po 40. roku życia, ale choroba może wystąpić także u młodszych osób, a rzadziej również u dzieci. Częstsze kontrole są ważne zwłaszcza wtedy, gdy występują dodatkowe czynniki ryzyka:
- występowanie jaskry u rodziców lub rodzeństwa,
- krótkowzroczność, zwłaszcza znaczna,
- cukrzyca, nadciśnienie tętnicze lub zbyt niskie ciśnienie tętnicze,
- migreny, zaburzenia naczyniowe lub długotrwałe stosowanie steroidów.
Brak chorego krewnego nie wyklucza zachorowania. O potrzebnej częstotliwości badań decyduje okulista, uwzględniając wiek, stan nerwu wzrokowego, pomiary ciśnienia i pozostałe czynniki ryzyka.
Jak leczy się jaskrę?
Celem terapii jest obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego do poziomu, przy którym nerw wzrokowy nie ulega dalszemu uszkodzeniu. Wartość docelowa jest ustalana indywidualnie, ponieważ różne osoby mogą mieć różną wrażliwość nerwu wzrokowego.
Najczęściej leczenie zaczyna się od kropli do oczu. Mogą one ograniczać wytwarzanie cieczy wodnistej albo poprawiać jej odpływ. Należy stosować je regularnie, zgodnie z zaleceniami okulisty. Jeśli krople nie wystarczają, lekarz może zaproponować laseroterapię lub leczenie operacyjne, na przykład utworzenie dodatkowej drogi odpływu cieczy podczas trabekulektomii.
Żadna z tych metod nie odbudowuje już zniszczonych włókien nerwu wzrokowego. Wczesna diagnoza pozwala jednak rozpocząć terapię, zanim ubytki pola widzenia staną się rozległe. Najpewniejszym sposobem ochrony wzroku jest regularna kontrola okulistyczna, także wtedy, gdy nie występują żadne dolegliwości.
Dobre widzenie nie wyklucza wczesnej jaskry. Badanie u okulisty jest jedynym sposobem, aby wykryć ją na etapie, na którym można skutecznie ograniczyć jej postęp.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku niepokojących objawów lub podejrzenia jaskry skonsultuj się z okulistą.
