Soczewki fakijne – co to jest i kiedy się je wszczepia?

Soczewki fakijne to cienkie implanty umieszczane wewnątrz oka bez usuwania jego naturalnej soczewki. Działają podobnie jak soczewki kontaktowe, lecz pozostają w oku na stałe i korygują między innymi wysoką krótkowzroczność, nadwzroczność oraz astygmatyzm. Zabieg jest odwracalny, ale wymaga szczegółowej kwalifikacji okulistycznej.

Czym są soczewki fakijne?

Soczewka fakijna jest dodatkową soczewką wewnątrzgałkową. W zależności od jej rodzaju umieszcza się ją między tęczówką a naturalną soczewką oka albo między rogówką a tęczówką. Jej zadaniem jest zmiana toru załamywania światła tak, aby obraz powstawał prawidłowo na siatkówce.

Najważniejsza różnica w porównaniu z refrakcyjną wymianą soczewki polega na tym, że podczas implantacji fakijnej nie usuwa się naturalnej soczewki pacjenta. Dzięki temu zachowana zostaje akomodacja, czyli zdolność oka do ustawiania ostrości na różnych odległościach. Ma to szczególne znaczenie u młodszych osób, które nadal dobrze widzą z bliska.

Implant pozostaje w oku długoterminowo, ale w razie wskazań medycznych może zostać usunięty lub wymieniony. Ta odwracalność odróżnia metodę od laserowego modelowania rogówki, w którym zmieniona tkanka nie może zostać przywrócona do wcześniejszego kształtu.

Kiedy wszczepia się soczewki fakijne?

Metodę rozważa się przede wszystkim u osób z dużą wadą refrakcji, dla których laserowa korekcja wzroku nie jest bezpieczna albo nie pozwala przewidzieć stabilnego wyniku. Sama liczba dioptrii nie wystarcza do podjęcia decyzji. Znaczenie mają także grubość i kształt rogówki, głębokość komory przedniej, stan siatkówki oraz ogólny stan oka.

Dobrym kandydatem może być osoba, u której występują następujące warunki:

Wysoka wada refrakcji – krótkowzroczność, nadwzroczność lub astygmatyzm, także wtedy, gdy zakres wady przekracza możliwości bezpiecznej korekcji laserowej.
Zbyt cienka albo nieregularna rogówka – laser wymaga usunięcia części tkanki rogówkowej, dlatego jej niewystarczająca grubość może wykluczać zabieg.
Stabilna wada wzroku – zwykle powinna pozostawać niezmienna co najmniej przez rok, choć ostateczne kryterium ustala lekarz.
Wiek dorosły i zachowana naturalna soczewka – często rozważa się zabieg u osób mniej więcej między 21. a 45. rokiem życia, natomiast starszy wiek wymaga indywidualnej oceny.
Nietolerancja okularów lub soczewek kontaktowych – na przykład przy dużej różnicy wady między oczami albo trudnościach z noszeniem soczewek kontaktowych.

Soczewki fakijne nie korygują samej starczowzroczności. Jeśli naturalna soczewka utraciła już zdolność akomodacji albo pojawiły się zmiany zaćmowe, okulista może rozważyć inne rozwiązanie, w tym refrakcyjną wymianę soczewki.

Soczewki fakijne a laserowa korekcja wzroku

Obie metody mają ograniczyć zależność od okularów lub soczewek kontaktowych, ale wykorzystują zupełnie inne mechanizmy. Laser zmienia krzywiznę rogówki, natomiast soczewka fakijna dodaje do układu optycznego oka odpowiednio dobrany implant.

Cecha	Soczewki fakijne	Laserowa korekcja wzroku
Ingerencja w rogówkę	Rogówka nie jest modelowana. Wykonuje się jedynie małe nacięcie potrzebne do wprowadzenia implantu.	Laser zmienia kształt i część struktury rogówki.
Zakres dioptrii	Mogą służyć do korekcji wysokich wad, ale zakres zależy od modelu soczewki i budowy oka.	Zakres zależy między innymi od grubości i regularności rogówki oraz zastosowanej techniki.
Odwracalność	Implant można w określonych sytuacjach usunąć lub wymienić.	Zmiana kształtu rogówki jest trwała.
Akomodacja	Naturalna soczewka pozostaje w oku, więc zachowana jest jej aktualna zdolność do akomodacji.	Naturalna soczewka również pozostaje w oku, ale zabieg nie zatrzymuje związanej z wiekiem utraty akomodacji.

Przewiń tabelę w bok →

Soczewka fakijna nie jest automatycznie lepsza od lasera. Jest inną opcją chirurgiczną, z własnymi wskazaniami i ryzykiem. Przy wysokiej wadzie może być korzystna, gdy usunięcie odpowiedniej ilości tkanki rogówkowej byłoby niewskazane.

Jak wygląda kwalifikacja do zabiegu?

Wizyta kwalifikacyjna trwa zwykle od około 1,5 do 3 godzin, ponieważ lekarz musi ocenić nie tylko wadę wzroku, ale także bezpieczeństwo umieszczenia implantu w konkretnym oku. Wykonuje się między innymi następujące badania:

Pomiar wady refrakcji oraz ostrości wzroku z korekcją i bez niej.
Topografię lub tomografię rogówki, a także pachymetrię, czyli pomiar jej grubości.
Biometrię optyczną, która pomaga ocenić długość gałki ocznej i dobrać parametry implantu.
Pomiar głębokości komory przedniej, szerokości kąta przesączania i ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Ocenę liczby i stanu komórek śródbłonka rogówki.
Badanie dna oka, siatkówki i – w razie potrzeby – badania obrazowe, takie jak OCT.

Przed pomiarami trzeba odstawić soczewki kontaktowe, ponieważ mogą przejściowo zmieniać kształt rogówki. Dokładny czas ustala klinika, ale w praktyce często zaleca się około dwóch tygodni bez miękkich soczewek torycznych, czterech tygodni bez soczewek twardych i dłuższą przerwę po soczewkach ortokorekcyjnych. Ostateczne zalecenia powinien przekazać lekarz wykonujący kwalifikację.

Przeciwwskazaniem mogą być między innymi niestabilna wada, zaćma, jaskra, choroby siatkówki, niewystarczająca liczba komórek śródbłonka, niektóre choroby rogówki, aktywne stany zapalne, ciąża i karmienie piersią. Znaczenie mają również choroby ogólnoustrojowe, na przykład niewyrównana cukrzyca. Zakres przeciwwskazań zawsze ocenia okulista.

Jak przebiega wszczepienie soczewki fakijnej?

Zabieg wykonuje się ambulatoryjnie, w znieczuleniu miejscowym w postaci kropli. Pacjent pozostaje przytomny, ale prawidłowo przeprowadzone znieczulenie ogranicza odczuwanie bólu. Procedura jednego oka trwa zwykle kilkanaście do około 30 minut, a pobyt w placówce obejmuje także przygotowanie i kontrolę po zabiegu.

Oko zostaje znieczulone i przygotowane do procedury.
Chirurg wykonuje niewielkie nacięcie w rogówce.
Przez nacięcie wprowadza zwiniętą soczewkę fakijną i umieszcza ją w zaplanowanej pozycji.
Po sprawdzeniu ułożenia implantu pacjent otrzymuje zalecenia oraz krople do stosowania w okresie gojenia.
Po kontroli, najczęściej tego samego dnia, pacjent może wrócić do domu z osobą towarzyszącą.

Drugie oko zwykle operuje się w innym terminie, zgodnie z planem ustalonym przez okulistę. Po zabiegu należy stosować przepisane krople, nie pocierać oka, ograniczyć wysiłek zgodnie z zaleceniami i zgłaszać się na wyznaczone kontrole. Bezpośrednio po procedurze nie wolno prowadzić samochodu.

Bezpieczeństwo i możliwe powikłania

Implantacja soczewki fakijnej jest zabiegiem wewnątrzgałkowym, dlatego nie można przedstawiać jej jako procedury pozbawionej ryzyka. Możliwe powikłania obejmują między innymi wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, rozwój jaskry, obrzęk rogówki, utratę komórek śródbłonka, przemieszczenie implantu, zakażenie oraz zapalenie wnętrza gałki ocznej. Zbyt mała odległość między soczewką fakijną a naturalną soczewką może zwiększać ryzyko zaćmy.

Ryzyko zależy od budowy oka, rodzaju implantu, dokładności pomiarów i przebiegu rekonwalescencji. Dlatego regularne kontrole są potrzebne także po zakończeniu początkowego gojenia. Nagłe pogorszenie widzenia, silny ból, nasilające się zaczerwienienie, światłowstręt lub pojawienie się licznych mętów wymagają pilnego kontaktu z okulistą.

Decyzję o wszczepieniu soczewki powinien poprzedzać pełny zestaw badań i rozmowa z chirurgiem refrakcyjnym. Wynik zależy od indywidualnych parametrów oka, a nie wyłącznie od liczby dioptrii. Zabieg nie zatrzymuje też naturalnych zmian związanych z wiekiem, takich jak starczowzroczność lub zaćma.

Koszt i refundacja

Wszczepienie soczewek fakijnych wykonuje się w Polsce prywatnie. Procedura korekcji wady refrakcji nie jest refundowana przez NFZ, a cena zależy między innymi od rodzaju implantu, zakresu badań i organizacji opieki pooperacyjnej. Ze względu na zmienność tych kosztów konkretną wycenę można uzyskać dopiero po kwalifikacji.

Soczewki fakijne mogą być rozsądną alternatywą dla lasera przy wysokiej wadzie wzroku, cienkiej rogówce lub innych ograniczeniach. Ich zaletą jest zachowanie naturalnej soczewki i możliwość usunięcia implantu, ale korzyści trzeba zestawić z ryzykiem operacji wewnątrzgałkowej. Najbezpieczniejszy wybór wynika z indywidualnej diagnostyki, a nie z samego zakresu dioptrii.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.