Refrakcyjna wymiana soczewki – co to jest, dla kogo i ile kosztuje?

Refrakcyjna wymiana soczewki (RLE) polega na usunięciu naturalnej soczewki oka i wszczepieniu sztucznego implantu, który koryguje wadę wzroku oraz – zależnie od konstrukcji – prezbiopię. Zabieg rozważa się najczęściej u osób po 45. roku życia, zwłaszcza gdy laserowa korekcja nie jest możliwa. Orientacyjny koszt w Polsce wynosi od około 4500 do 9500 zł za jedno oko, a cena zależy głównie od rodzaju soczewki i zakresu opieki w pakiecie.

Na czym polega refrakcyjna wymiana soczewki?

RLE, czyli Refractive Lens Exchange, jest zabiegiem chirurgicznej korekcji wzroku. Lekarz usuwa własną, jeszcze przezroczystą soczewkę oka i zastępuje ją sztuczną soczewką wewnątrzgałkową. Moc oraz konstrukcję implantu dobiera się na podstawie pomiarów oka, rodzaju wady, stanu siatkówki i oczekiwań pacjenta.

Procedura może korygować krótkowzroczność, nadwzroczność i astygmatyzm. Przy zastosowaniu soczewki EDoF lub wieloogniskowej może także ograniczyć zależność od okularów do czytania, co ma znaczenie przy prezbiopii. Nie jest to zabieg laserowy. Laserowa korekcja zmienia kształt rogówki, natomiast RLE zastępuje naturalną soczewkę implantem.

RLE a operacja zaćmy – czym różnią się te zabiegi?

Techniczny przebieg obu procedur jest bardzo podobny. W obu przypadkach lekarz wykonuje małe nacięcie, usuwa soczewkę metodą ultradźwiękowej fakoemulsyfikacji i wszczepia sztuczną soczewkę. Różnica dotyczy przede wszystkim wskazania.

Operację zaćmy przeprowadza się wtedy, gdy naturalna soczewka zmętniała i pogarsza widzenie. RLE wykonuje się natomiast w celach refrakcyjnych, gdy soczewka jest przezroczysta lub zmiany są niewielkie, a głównym problemem pozostaje wada wzroku i prezbiopia. Ponieważ podczas RLE usuwa się całą naturalną soczewkę, nie może się ona później zmętnić. Możliwe jest jednak zmętnienie torebki soczewki, nazywane zaćmą wtórną. Leczy się je ambulatoryjnie laserem YAG.

Dla kogo jest refrakcyjna wymiana soczewki?

Najczęściej rozważa się ją u osób po 45. roku życia, ponieważ w tym okresie naturalna soczewka traci zdolność akomodacji. Trudności z czytaniem, odsuwanie telefonu lub potrzeba korzystania z różnych okularów to typowe objawy prezbiopii.

RLE nie jest jednak rozwiązaniem dla każdego pacjenta z wadą wzroku. Dobrym kandydatem może być osoba, która spełnia kilka z poniższych warunków:

Ma co najmniej około 45 lat i jednocześnie wadę wzroku oraz prezbiopię.
Ma dużą krótkowzroczność, nadwzroczność lub astygmatyzm, przy których korekcja laserowa jest ograniczona.
Ma zbyt cienką lub nieregularną rogówkę albo nasilony zespół suchego oka, co może wykluczać zabieg laserowy.
Chce ograniczyć używanie okularów do dali, komputera i czytania, ale akceptuje konieczność indywidualnego doboru implantu.
Ma zdrową siatkówkę, nerw wzrokowy i pozostałe struktury oka, pozwalające oczekiwać dobrego wyniku.

U młodszych osób z zachowaną akomodacją zwykle najpierw rozważa się laserową korekcję wzroku albo soczewkę fakijną ICL. Wymiana własnej soczewki oznacza bowiem utratę naturalnej zdolności ogniskowania obrazu z bliska. Szczególnej oceny wymagają także wysoka krótkowzroczność, jaskra, cukrzyca, choroby siatkówki, aktywne stany zapalne i nierealistyczne oczekiwania dotyczące widzenia bez okularów.

Ostateczna kwalifikacja zawsze wymaga badania okulistycznego. Zwykle obejmuje ono między innymi biometrię, ocenę rogówki, badanie dna oka, a w uzasadnionych przypadkach także OCT. Nieleczony zespół suchego oka może pogarszać wiarygodność pomiarów potrzebnych do wyliczenia mocy implantu.

Jaką soczewkę wybrać?

Rodzaj implantu wpływa na zakres widzenia po zabiegu, potrzebę korzystania z okularów oraz prawdopodobieństwo wystąpienia efektów świetlnych. Nie istnieje jedna soczewka najlepsza dla wszystkich. Inne potrzeby ma osoba często prowadząca samochód po zmroku, a inne pacjent, który chce czytać i pracować przy komputerze bez okularów.

Typ soczewki	Zakres widzenia	Najważniejsze zalety i ograniczenia
Jednoogniskowa	Zwykle dal	Bardzo dobra ostrość i kontrast na jednej odległości, zwykle niewielkie ryzyko halo. Do czytania potrzebne są okulary.
EDoF	Dal i odległości pośrednie	Wydłużona głębia ostrości, dobry komfort przy komputerze i codziennych czynnościach. Przy drobnym druku okulary mogą nadal być potrzebne.
Wieloogniskowa, w tym trifokalna	Dal, odległość pośrednia i bliż	Największa szansa na ograniczenie okularów na kilku odległościach. U części pacjentów pojawiają się halo i olśnienia, szczególnie po zmroku.
Toryczna	Zależnie od podstawowej konstrukcji	Koryguje astygmatyzm. Może być jednoogniskowa, EDoF lub wieloogniskowa.

Przewiń tabelę w bok →

Soczewki wieloogniskowe dzielą światło pomiędzy kilka ognisk, dlatego mogą zapewnić szerszy zakres widzenia, ale częściej powodują poświaty wokół świateł. Objawy te zwykle słabną w okresie neuroadaptacji, który trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy. Soczewki EDoF są rozwiązaniem pośrednim, szczególnie gdy ważne jest widzenie do dali i na odległość komputera, a pacjent chce ograniczyć ryzyko halo. Nie gwarantują jednak pełnej niezależności od okularów do czytania.

Jeśli występuje astygmatyzm, lekarz może zaproponować soczewkę toryczną. Jej ustawienie w określonej osi pozwala skorygować wadę cylindryczną. Ostateczny wybór zależy od anatomii oka, wyników badań, stylu życia i tego, jakie kompromisy pacjent akceptuje.

Jak przebiega zabieg i rekonwalescencja?

Sam zabieg trwa zwykle około 15–20 minut na jedno oko. Wykonuje się go w znieczuleniu miejscowym kroplami, dlatego pacjent pozostaje przytomny i może odczuwać przede wszystkim dotyk lub lekki ucisk. Większość procedur odbywa się w trybie chirurgii jednego dnia.

Ścieżka leczenia obejmuje zazwyczaj następujące etapy:

Kwalifikacja – lekarz ocenia stan oka, wykonuje pomiary i oblicza moc implantu. Na tym etapie omawiane są także oczekiwania dotyczące widzenia oraz możliwe przeciwwskazania.
Przygotowanie do zabiegu – źrenica jest rozszerzana, a oko znieczulane kroplami. Przez niewielkie nacięcie, zwykle około 1,8–2,2 mm, lekarz uzyskuje dostęp do soczewki.
Usunięcie soczewki – naturalna soczewka zostaje rozdrobniona i odessana za pomocą fakoemulsyfikacji.
Wszczepienie implantu – zwinięta sztuczna soczewka jest wprowadzana do oka, rozwija się i pozostaje w torebce soczewki.
Rekonwalescencja – pacjent stosuje krople zgodnie z zaleceniami, chroni oko przed urazem i zgłasza się na wizyty kontrolne. Widzenie poprawia się szybko, ale pełna stabilizacja może potrwać dłużej.

Przez pierwsze dni nie należy pocierać oka. Trzeba też zachować ostrożność podczas wysiłku fizycznego, kąpieli w basenie i korzystania z sauny, zgodnie z indywidualnymi zaleceniami lekarza. Widzenie może być przejściowo niestabilne, zwłaszcza po wszczepieniu soczewki EDoF lub wieloogniskowej. Ostateczny efekt ocenia się po wygojeniu oka i zakończeniu adaptacji wzrokowej.

Ile kosztuje refrakcyjna wymiana soczewki?

Cena RLE jest podawana najczęściej za jedno oko. Zależy przede wszystkim od typu implantu, zakresu diagnostyki, doświadczenia ośrodka i tego, co obejmuje pakiet pooperacyjny. Na podstawie dostępnych polskich cenników można przyjąć orientacyjnie:

około 4500–6000 zł za zabieg z soczewką jednoogniskową,
około 5500–7000 zł za wariant toryczny korygujący astygmatyzm,
około 8500–9500 zł za soczewkę EDoF, wieloogniskową lub trifokalną,
około 300–450 zł za badanie kwalifikacyjne, jeśli nie jest wliczone w cenę zabiegu.

To wartości orientacyjne, a nie jednolity cennik obowiązujący w całym kraju. Przed podjęciem decyzji trzeba sprawdzić, czy cena obejmuje implant, badania, leki, wizyty kontrolne oraz ewentualne leczenie powikłań. Prywatna RLE wykonywana wyłącznie w celu korekcji wady wzroku zasadniczo nie jest refundowana przez NFZ. Inaczej wygląda sytuacja, gdy pacjent ma rozpoznaną zaćmę i spełnia warunki leczenia finansowanego ze środków publicznych. Zakres refundacji oraz dostępne implanty mogą wtedy różnić się od oferty prywatnej.

Najczęstsze pytania

Czy refrakcyjna wymiana soczewki boli?

Zabieg wykonuje się w znieczuleniu kroplowym i zwykle nie powoduje bólu. Możliwy jest przejściowy dyskomfort, uczucie piasku pod powieką, łzawienie lub wrażliwość na światło. Nasilenie objawów należy zgłosić lekarzowi.

Czy po RLE można jeszcze dostać zaćmy?

Naturalna soczewka została usunięta, więc nie może później zmętnieć. Możliwe jest natomiast zmętnienie torebki soczewki, czyli zaćma wtórna. Leczy się ją krótkim zabiegiem laserem YAG, a nie wymianą implantu.

Czy efekt zabiegu jest na stałe?

Sztuczna soczewka jest przeznaczona do pozostania w oku na stałe i nie starzeje się tak jak naturalna soczewka. Nie oznacza to jednak gwarancji idealnego widzenia w każdej sytuacji. Może pozostać niewielka wada resztkowa, a przy soczewkach wieloogniskowych potrzebny jest okres adaptacji. W rzadkich przypadkach implant można wymienić, ale jest to kolejna operacja i decyzję podejmuje okulista.

Czy po zabiegu można całkowicie zrezygnować z okularów?

To zależy od rodzaju soczewki i stanu oka. Implant trifokalny daje największą szansę na widzenie do dali, na odległości pośrednie i do bliży bez okularów. Przy soczewce EDoF okulary do drobnego druku nadal mogą być potrzebne, a przy jednoogniskowej są zwykle konieczne do czytania.

Czy RLE jest bezpieczniejsza od korekcji laserowej?

Nie można uogólniać tego w ten sposób. RLE jest dobrze znanym i standaryzowanym zabiegiem, ale odbywa się wewnątrz oka, dlatego niesie inne ryzyka niż korekcja rogówki. Dobór metody zależy od wieku, wady, anatomii oka, stanu siatkówki i oczekiwań pacjenta. O bezpieczeństwie w konkretnym przypadku można mówić dopiero po badaniu kwalifikacyjnym.

RLE może być rozsądną opcją dla osoby po 45. roku życia, która ma prezbiopię, większą wadę wzroku lub nie kwalifikuje się do lasera. Najważniejszą decyzją nie jest wybór najdroższego implantu, lecz dopasowanie jego konstrukcji do zdrowia oka i codziennych potrzeb pacjenta.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji okulistycznej. O kwalifikacji do refrakcyjnej wymiany soczewki, wyborze implantu i indywidualnym ryzyku decyduje lekarz po przeprowadzeniu badania.