Erozja rogówki to powierzchowne uszkodzenie nabłonka pokrywającego rogówkę, czyli przezroczystą, przednią część oka. Mimo niewielkiego zakresu urazu może powodować bardzo silny ból. Przy ostrym bólu, światłowstręcie, zaczerwienieniu lub pogorszeniu widzenia potrzebna jest pilna konsultacja okulistyczna.
Co to jest erozja rogówki?
Erozja rogówki nie oznacza uszkodzenia całego oka. Dotyczy jego najbardziej zewnętrznej warstwy – nabłonka rogówki. Ta struktura chroni głębiej położone tkanki i uczestniczy w prawidłowym załamywaniu światła, dlatego jej ubytek może powodować zarówno ból, jak i przejściowe pogorszenie widzenia.
Rogówka jest bardzo gęsto unerwiona. Z tego powodu nawet niewielkie otarcie paznokciem, kartką papieru czy ciałem obcym może wywołać dolegliwości nieproporcjonalnie silne do rozmiaru urazu. Rozpoznanie potwierdza okulista, zwykle podczas badania w lampie szczelinowej z użyciem fluoresceiny.
Silny ból oka po urazie, zwłaszcza gdy towarzyszą mu światłowstręt lub pogorszenie widzenia, nie powinien być oceniany wyłącznie na podstawie objawów w domu.
Jakie objawy może powodować erozja?
Dolegliwości pojawiają się często bezpośrednio po urazie, ale czasem stają się najbardziej dokuczliwe dopiero po przebudzeniu. Podczas otwierania oka powieka przesuwa się po uszkodzonej powierzchni rogówki i może ponownie podrażnić nabłonek.
Najczęstsze objawy to:
- nagły, ostry ból oka, nasilający się przy mruganiu;
- uczucie piasku lub ciała obcego pod powieką;
- silne łzawienie i światłowstręt;
- zaczerwienienie oka oraz odruchowy skurcz powiek;
- zamglone lub przejściowo osłabione widzenie.
Nie da się jednak na tej podstawie bezpiecznie odróżnić erozji od owrzodzenia rogówki, obecności ciała obcego, zakażenia czy innego stanu wymagającego leczenia. Dlatego silny ból oka wymaga pilnej oceny przez okulistę.
Skąd bierze się uszkodzenie rogówki?
Najczęściej przyczyną jest uraz mechaniczny. Może do niego dojść podczas zabawy, pracy, uprawiania sportu albo przy zakładaniu soczewek kontaktowych. Do typowych sytuacji należą:
- zadrapanie paznokciem, palcem, gałęzią lub kartką papieru;
- ciało obce pod powieką albo wbite w powierzchnię oka;
- zadrapanie przez zwierzę lub nieprawidłowo rosnącą rzęsę;
- źle dopasowane, uszkodzone albo zbyt długo noszone soczewki kontaktowe;
- suchość oka, która zwiększa tarcie powieki o rogówkę.
Gojenie może przebiegać wolniej przy głębszym urazie, cukrzycy, chorobach autoimmunologicznych, przebytych infekcjach oka lub dystrofiach rogówki. Oparzenia chemiczne i urazy zanieczyszczonym przedmiotem wymagają szczególnie szybkiej pomocy medycznej, ponieważ zwiększają ryzyko zakażenia i powikłań.
Jak wygląda diagnostyka i leczenie?
Okulista ocenia ostrość wzroku, stan powiek i przedniego odcinka oka. W lampie szczelinowej ogląda rogówkę w powiększeniu, a fluoresceina uwidacznia ubytek nabłonka jako zielono zabarwiony obszar. Badanie pozwala też wykluczyć głębsze uszkodzenie, ciało obce lub infekcję.
Postępowanie zależy od rozległości i przyczyny urazu. Najczęściej przebiega w kilku etapach:
- Ocena rodzaju uszkodzenia – lekarz sprawdza, czy jest to powierzchowna erozja, czy uraz obejmuje głębsze warstwy rogówki.
- Ochrona i nawilżanie – stosuje się zalecone krople lub maści, które ograniczają wysychanie i tarcie powierzchni oka.
- Zapobieganie zakażeniu – w wybranych przypadkach okulista przepisuje antybiotyk w kroplach lub maści.
- Soczewka opatrunkowa – może zostać założona przez specjalistę, aby zmniejszyć tarcie powieki i ułatwić regenerację nabłonka. Wymaga kontroli, ponieważ sama może zwiększać ryzyko infekcji.
- Kontrola gojenia – przy większym urazie lub utrzymujących się objawach potrzebne są kolejne badania okulistyczne.
Małe, niepowikłane uszkodzenia często goją się w ciągu kilku dni, ale tempo zależy od stanu rogówki i przyczyny urazu. Głębsze ubytki, zakażenia, oparzenia chemiczne oraz nawroty mogą prowadzić do zmętnień lub blizn, szczególnie gdy zmiana znajduje się w centrum pola widzenia.
Nie pocieraj oka i nie stosuj samodzielnie kropli, maści ani pozostałych leków z domowej apteczki. Niektóre preparaty mogą opóźnić gojenie albo zamaskować objawy poważniejszego urazu. Przy kontakcie oka z substancją chemiczną potrzebna jest natychmiastowa pomoc medyczna, a nie oczekiwanie na samoistną poprawę.
Dlaczego erozja rogówki może nawracać?
Pojedyncze otarcie mechaniczne zwykle goi się i nie wraca. Inaczej przebiega nawracająca erozja rogówki, określana skrótem RCE. W tym przypadku nabłonek nie przylega prawidłowo do znajdującej się pod nim błony Bowmana i łatwiej oddziela się przy mruganiu, zwłaszcza po okresie snu.
Za stabilne przytwierdzenie nabłonka odpowiadają między innymi hemidesmosomy, czyli mikroskopijne struktury działające jak kotwice. Ich uszkodzenie może pozostać po wcześniejszym zadrapaniu, ale nawroty bywają też związane z dystrofią rogówki, przewlekłą suchością oka, cukrzycą lub innymi chorobami wpływającymi na gojenie.
W leczeniu nawrotów okulista może zalecić długotrwałe nawilżanie, często także preparat stosowany wieczorem. Jeśli takie postępowanie nie wystarcza, rozważa się soczewkę opatrunkową, zabiegi powierzchniowe lub fotokeratektomię terapeutyczną (PTK). Jest to laserowa metoda stosowana w wybranych, trudnych przypadkach, a decyzję o jej użyciu podejmuje okulista po ocenie rogówki.
Ostry ból oka po urazie nie jest objawem, który warto przeczekać. Szybka diagnoza pozwala sprawdzić, czy uszkodzenie ogranicza się do nabłonka, rozpocząć leczenie i zmniejszyć ryzyko zakażenia, bliznowacenia oraz kolejnych nawrotów.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku bólu oka, urazu, pogorszenia widzenia lub światłowstrętu skontaktuj się z okulistą.
