OCT oka – co to jest i na czym polega to badanie?

OCT oka, czyli optyczna koherentna tomografia, to bezkontaktowe, nieinwazyjne i bezbolesne badanie obrazowe. Wykorzystuje światło do tworzenia bardzo dokładnych przekrojów siatkówki, plamki żółtej oraz nerwu wzrokowego. Nie emituje szkodliwego promieniowania i trwa zwykle kilka minut.

Czym jest badanie OCT oka?

Tomografia OCT pozwala ocenić budowę oraz grubość poszczególnych warstw tkanek oka. Aparat analizuje sposób odbijania się wiązki światła od struktur siatkówki, a następnie tworzy ich szczegółowy, przekrojowy obraz. Dzięki temu lekarz może zauważyć zmiany, które nie zawsze są widoczne podczas podstawowego badania dna oka.

Badanie jest bezkontaktowe, ponieważ urządzenie nie dotyka gałki ocznej. Nie wymaga też pobierania materiału ani podawania kontrastu do żyły. OCT nie jest jednak badaniem zaćmy. Zaćma dotyczy soczewki oka i najczęściej jest oceniana podczas badania w lampie szczelinowej. OCT służy przede wszystkim do obrazowania tylnej części oka, w tym siatkówki i nerwu wzrokowego.

Jak przebiega badanie OCT?

Pacjent siedzi przed tomografem OCT. Głowa zostaje ustabilizowana na podpórce pod brodę i czoło, dzięki czemu łatwiej uzyskać wyraźny obraz. Badanie nie wymaga dotykania oka ani przyjmowania specjalnej pozycji leżącej.

Przebieg badania wygląda najczęściej następująco:

Pacjent siada przy aparacie i opiera głowę na podpórkach stabilizujących.
Patrzy we wskazany punkt lub w określonym kierunku, zgodnie z instrukcjami osoby wykonującej badanie.
Tomograf skanuje wybrany obszar oka za pomocą wiązki światła, bez kontaktu z jego powierzchnią.
Przez kilka sekund trzeba ograniczyć mruganie i pozostać nieruchomo, aby obraz nie został poruszony.
Po zakończeniu skanowania lekarz otrzymuje obrazy struktur oka do dalszej oceny.

Samo skanowanie trwa zwykle od kilku do kilkunastu minut, zależnie od zakresu badania i liczby analizowanych obszarów. Procedura nie powoduje bólu. U części pacjentów lekarz może zdecydować o wcześniejszym podaniu kropli rozszerzających źrenice, aby uzyskać dokładniejszy obraz dna oka.

Co wykrywa badanie OCT?

OCT pozwala ocenić między innymi grubość siatkówki, układ jej warstw, wygląd plamki żółtej oraz włókna nerwowe w okolicy tarczy nerwu wzrokowego. Badanie stosuje się zarówno do rozpoznawania zmian, jak i do monitorowania choroby oraz efektów leczenia.

Do schorzeń i nieprawidłowości, w których OCT może być pomocne, należą:

AMD, czyli zwyrodnienie plamki związane z wiekiem
jaskra i związane z nią uszkodzenia nerwu wzrokowego
makulopatia cukrzycowa oraz obrzęk plamki
otwór w plamce i zwłóknienie przedplamkowe
centralna retinopatia surowicza oraz inne choroby siatkówki

Wskazaniem do konsultacji okulistycznej i rozważenia OCT mogą być także choroby zwiększające ryzyko uszkodzenia siatkówki, takie jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze czy wysoka krótkowzroczność. Badanie bywa zlecane również przy podejrzeniu jaskry, zmian w plamce albo po zabiegach okulistycznych.

Niepokojące objawy nie oznaczają automatycznie, że OCT jest konieczne, ale powinny skłonić do oceny przez okulistę. Przykładowe sytuacje przedstawia tabela:

Objaw lub sytuacja	Dlaczego OCT może być potrzebne?
Błyski, mroczki lub nagłe zmiany w widzeniu	Badanie może pomóc ocenić siatkówkę i wyjaśnić przyczynę zaburzeń.
Cukrzyca	OCT ułatwia kontrolę plamki i wykrywanie zmian charakterystycznych dla makulopatii cukrzycowej.
Wysoka krótkowzroczność	Dokładne obrazowanie pomaga monitorować struktury siatkówki obciążone większym ryzykiem zmian.
Podejrzenie jaskry lub AMD	Można ocenić odpowiednio nerw wzrokowy, włókna nerwowe oraz plamkę żółtą.

Przewiń tabelę w bok →

OCT może być wykonywane u osób w różnym wieku, także u dzieci i kobiet w ciąży, jeśli lekarz uzna je za potrzebne. Ostateczną decyzję dotyczącą wskazań podejmuje okulista.

Jak przygotować się do OCT i czego spodziewać się po badaniu?

Badanie nie wymaga szczególnego przygotowania. Nie trzeba być na czczo ani odstawiać przyjmowanych leków. Warto zabrać okulary korekcyjne i poinformować lekarza o chorobach oczu oraz przyjmowanych lekach.

Jeśli źrenice zostaną rozszerzone kroplami, na pełne działanie preparatu zwykle czeka się kilkanaście lub kilkadziesiąt minut. Po zakropleniu może pojawić się przejściowe pogorszenie ostrości widzenia i nadwrażliwość na światło. W tym czasie:

nie prowadź samochodu ani innego pojazdu
zabierz okulary przeciwsłoneczne, jeśli światło powoduje dyskomfort
zaplanuj powrót z osobą towarzyszącą lub wybierz bezpieczny transport
wróć do wymagających precyzyjnego widzenia czynności dopiero po ustąpieniu działania kropli

Dlaczego warto mieć osobę towarzyszącą? Samo OCT nie ogranicza sprawności, ale krople rozszerzające źrenice mogą przez kilka godzin utrudniać ostre widzenie i ocenę odległości. Po ich zastosowaniu prowadzenie auta może być niebezpieczne.

Wynik jest zwykle dostępny szybko i obejmuje obrazy oraz opis badania. Kolorowe oznaczenia lub wartości odbiegające od zakresu referencyjnego nie powinny być interpretowane samodzielnie. Znaczenie wyniku zależy między innymi od wieku, budowy oka, objawów i wcześniejszych badań. OCT zawsze powinien ocenić lekarz okulista, który w razie potrzeby zaleci obserwację, kolejne badania albo leczenie.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.