Badanie okulistyczne oka

Zez skośny – przyczyny, objawy i metody leczenia

Autor: Redakcja chronswojwzrok.pl Opublikowano Czas czytania: 5 min

Zez skośny (strabismus obliquus) to specyficzna postać zeza pionowego związana z nieprawidłową pracą mięśni skośnych oka. Może powodować odchylenie i skręt gałki ocznej, podwójne widzenie oraz charakterystyczne wyrównawcze pochylenie głowy. Rozpoznanie wymaga badania okulistycznego i ortoptycznego, ponieważ sposób leczenia zależy od przyczyny i zakresu zaburzeń.

Czym jest zez skośny?

Zez oznacza nieprawidłowe, niepar
alelne ustawienie gałek ocznych podczas patrzenia na przedmiot. W przypadku zeza skośnego odchylenie wiąże się przede wszystkim z zaburzeniem działania mięśni skośnych oka, a nie z typowym przesunięciem gałki ocznej wyłącznie w prawo lub w lewo.

W terminologii medycznej używa się określenia strabismus obliquus. Jest to rodzaj zeza pionowego, któremu może towarzyszyć także skręt gałki ocznej wokół jej osi. Taki skręt nazywa się cyklotropią. W praktyce często opisuje się nadczynność mięśnia skośnego dolnego, choć dokładny mechanizm trzeba ustalić podczas badania.

Nie jest to wyłącznie problem kosmetyczny. Nieprawidłowa praca mięśni może zakłócać łączenie obrazów z obu oczu, czyli fuzję, a u dziecka utrudniać prawidłowy rozwój widzenia obuocznego.

Jak objawia się zez skośny?

Mięśnie skośne pomagają poruszać okiem w określonych kierunkach oraz kontrolują jego ustawienie i skręt. Gdy jeden z mięśni działa zbyt silnie, zbyt słabo albo jego praca zostaje zaburzona przez uraz lub problem neurologiczny, oczy mogą ustawiać się niesymetrycznie. Organizm próbuje ograniczyć skutki tej różnicy, między innymi przez zmianę położenia głowy.

Najbardziej charakterystyczne objawy mogą obejmować:

  • Wyrównawcze pochylenie głowy – często w stronę oka zdrowego, aby zmniejszyć odchylenie i ułatwić obuoczne widzenie.
  • Podwójne widzenie, czyli diplopię, szczególnie u dorosłych z nowo powstałym zezem.
  • Zaburzenia oceny głębi i odległości wynikające z osłabienia widzenia obuocznego.
  • Skręt gałki ocznej, określany jako cyklotropia, który może być widoczny tylko w wybranych kierunkach spojrzenia.
  • Nieprawidłową ruchomość oka lub większe odchylenie podczas patrzenia w określoną stronę.

U małego dziecka podwójne widzenie nie zawsze jest zgłaszane. Mózg może tłumić obraz z jednego oka, aby uniknąć dwojenia. Taki mechanizm ogranicza jednak rozwój prawidłowego widzenia i może sprzyjać niedowidzeniu. Stałe pochylenie głowy, przymykanie jednego oka albo wyraźna asymetria ustawienia oczu powinny być powodem konsultacji, a nie obserwacji bez kontroli.

Czym zez skośny różni się od poziomego?

Najważniejsza różnica dotyczy kierunku odchylenia oraz grupy mięśni, których działanie jest zaburzone. Zez zbieżny i rozbieżny należy do zeza poziomego, natomiast zez skośny zalicza się do zaburzeń pionowych i rotacyjnych.

Cecha Zez poziomy Zez skośny
Dominujący kierunek odchylenia Do nosa lub na zewnątrz twarzy Pionowy i często rotacyjny, zależny od kierunku spojrzenia
Najczęściej zaangażowane mięśnie Mięśnie proste poziome Mięśnie skośne, czasem także inne mięśnie zewnątrzgałkowe
Typowe sygnały Widoczne ustawienie oka do środka albo na zewnątrz Pochylenie głowy, skręt oka, diplopia lub różnica ustawienia w określonym kierunku

Przewiń tabelę w bok →

Podział ten porządkuje opis zaburzenia, ale nie zastępuje diagnozy. U jednej osoby mogą współistnieć odchylenia w więcej niż jednej osi, dlatego badanie powinno obejmować ruchomość oczu w różnych kierunkach.

Jak wygląda diagnoza i leczenie zeza skośnego?

Postępowanie ustala okulista, często we współpracy z ortoptystą. Ortoptysta ocenia między innymi współpracę obu oczu, ruchomość gałek ocznych, zdolność do utrzymania fuzji oraz reakcję układu wzrokowego na zmianę warunków patrzenia. Typowa ścieżka wygląda następująco:

  1. Konsultacja okulistyczna i ortoptyczna – lekarz zbiera wywiad, ocenia ostrość wzroku i sprawdza, kiedy pojawiło się odchylenie. U dorosłego nagły początek zeza, zwłaszcza po urazie lub z innymi objawami neurologicznymi, wymaga pilnej oceny.
  2. Badanie ustawienia i ruchomości oczu – specjalista określa kierunek oraz wielkość odchylenia, porównuje ustawienie oczu w różnych kierunkach spojrzenia i ocenia możliwy skręt gałki ocznej. W wybranych przypadkach wykorzystuje się także synoptofor.
  3. Ustalenie przyczyny i planu terapii – jeśli znaczenie ma wada refrakcji, podstawą może być właściwa korekcja okularowa lub soczewkowa. Ćwiczenia ortoptyczne, prowadzone w gabinecie i czasem kontynuowane w domu według zaleceń, służą poprawie współpracy oczu oraz widzenia obuocznego. Nie powinny być dobierane samodzielnie.
  4. Rozważenie leczenia zabiegowego – gdy odchylenie jest znaczne, utrwalone albo nie poprawia się po innych metodach, okulista może zakwalifikować pacjenta do operacji. Zabieg polega na zmianie siły działania wybranych mięśni zewnątrzgałkowych, czyli ich osłabieniu lub wzmocnieniu. W niektórych sytuacjach rozważa się także inne procedury, na przykład iniekcję toksyny botulinowej.
  5. Kontrole i ocena efektów – leczenie wymaga obserwacji ustawienia oczu, widzenia obuocznego i funkcjonowania pacjenta. U dziecka sprawdza się również rozwój widzenia oraz ryzyko niedowidzenia.

Wybór między ćwiczeniami a operacją nie wynika z samego faktu występowania zeza skośnego. Znaczenie mają między innymi wiek, przyczyna zaburzenia, zakres odchylenia, stan widzenia obuocznego oraz możliwość współpracy podczas terapii. U dorosłych leczenie może zmniejszyć dwojenie, poprawić komfort widzenia i zmienić ustawienie oczu. Efekt funkcjonalny zależy jednak od tego, jak długo zez występuje i czy widzenie obuoczne było wcześniej prawidłowo rozwinięte.

Dlaczego nie warto zwlekać z konsultacją?

U dziecka utrwalone nieprawidłowe ustawienie oczu może zakłócać rozwój widzenia obuocznego i prowadzić do niedowidzenia. Wczesna ocena pozwala ustalić, czy potrzebne są okulary, terapia ortoptyczna, obserwacja pod kontrolą specjalisty czy leczenie operacyjne. U dorosłego nowy zez skośny może być następstwem urazu, choroby mięśni, zaburzeń nerwów czaszkowych lub problemu neurologicznego, dlatego wymaga szczególnie dokładnej diagnostyki.

Ekspercka uwaga: utrwalone pochylenie głowy, podwójne widzenie lub widoczne odchylenie oka nie powinny być leczone metodami domowymi bez rozpoznania. Najbezpieczniejszym krokiem jest konsultacja okulistyczna połączona z badaniem ortoptycznym.


Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.

O autorze

Redakcja chronswojwzrok.pl

Chroń Swój Wzrok to poradnik o zdrowiu oczu dla całej rodziny. Wyjaśniamy, czym są wady wzroku, jak czytać receptę na okulary i jak dobrać oprawki i soczewki kontaktowe. Podpowiadamy, jak dbać o higienę wzroku przy pracy przed ekranem i jak chronić oczy dzieci. Nasze artykuły nie zastępują wizyty u okulisty ani optometrysty.

Wszystkie wpisy autora

Czytaj również