Co to jest nadwzroczność? Przyczyny, objawy i leczenie

Nadwzroczność, nazywana też hiperopią, to wada refrakcji, w której promienie światła skupiają się za siatkówką zamiast bezpośrednio na niej. Najczęściej utrudnia to wyraźne widzenie z bliska, choć przy większej wadzie niewyraźny obraz może pojawiać się także w dali. Oko może przez pewien czas kompensować problem dzięki akomodacji, dlatego nadwzroczność nie zawsze od razu daje wyraźne objawy.

Co to jest nadwzroczność?

Refrakcja to sposób, w jaki rogówka i soczewka załamują promienie świetlne wpadające do oka. W prawidłowych warunkach światło zostaje skupione na siatkówce, czyli warstwie znajdującej się wewnątrz oka, która odbiera bodźce świetlne i przekazuje je dalej do mózgu.

W nadwzroczności ognisko obrazu znajduje się za siatkówką. Przyczyną może być zbyt krótka gałka oczna albo zbyt mała moc optyczna oka, na przykład z powodu budowy rogówki lub soczewki. W efekcie obraz jest mniej wyraźny, szczególnie podczas czytania, korzystania z telefonu czy pracy przy komputerze.

Wielkość wady określa się w dioptriach i zapisuje znakiem plus. Orientacyjnie nadwzroczność mała obejmuje wartości do +2,5 D, średnia wynosi od +2,5 D do +6,0 D, a duża przekracza +6,0 D. O sposobie korekcji nie decyduje jednak sama liczba, lecz także wiek, objawy i wynik badania.

Dlaczego nadwzroczność bywa niezauważalna?

Oko może częściowo wyrównać wadę dzięki akomodacji. Jest to zdolność soczewki do zmiany kształtu, aby wyostrzyć obraz na różnych odległościach. U osoby młodej mięśnie odpowiedzialne za ten mechanizm mogą pozostawać w stałym napięciu i przesuwać ognisko na siatkówkę.

Taka kompensacja nie usuwa nadwzroczności. Oko musi po prostu stale wykonywać większą pracę, co może powodować zmęczenie, pieczenie lub bóle głowy po dłuższym czytaniu. Z wiekiem soczewka traci elastyczność, a zdolność akomodacji maleje. Wtedy wcześniej ukryta wada staje się bardziej odczuwalna.

U małych dzieci niewielka nadwzroczność bywa fizjologiczna i może zmniejszać się wraz z rozwojem gałki ocznej. Duża lub utrzymująca się wada wymaga jednak oceny okulistycznej. Nieskorygowana nadwzroczność u dziecka może sprzyjać zezowi zbieżnemu oraz niedowidzeniu, dlatego nie należy czekać na wyraźne skargi dziecka.

Jakie objawy może powodować nadwzroczność?

Objawy zależą od wielkości wady i sprawności akomodacji. Do sygnałów, które mogą wskazywać na nadwzroczność, należą:

Niewyraźne widzenie z bliska podczas czytania, pisania lub korzystania z telefonu.
Ból głowy i uczucie napięcia po pracy wymagającej skupienia wzroku.
Zmęczenie oczu, pieczenie, suchość lub łzawienie.
Częste mrużenie oczu albo odsuwanie książki i innych przedmiotów.
U dzieci problemy z koncentracją, niechęć do czytania, szybkie znużenie i zez zbieżny.

Nie każdy z tych objawów oznacza nadwzroczność. Podobne dolegliwości mogą towarzyszyć innym wadom wzroku lub chorobom oczu, dlatego rozpoznanie wymaga badania.

Nadwzroczność a krótkowzroczność

Różnica między tymi wadami dotyczy przede wszystkim miejsca, w którym układ optyczny oka skupia światło:

Wada	Ognisko obrazu	Główny problem
Nadwzroczność	Za siatkówką	Najczęściej niewyraźne widzenie z bliska
Krótkowzroczność	Przed siatkówką	Najczęściej niewyraźne widzenie z daleka

Przewiń tabelę w bok →

Nadwzroczność nie jest tym samym co starczowzroczność, czyli prezbiopia. Prezbiopia pojawia się zwykle wraz z wiekiem, gdy soczewka traci elastyczność i oko ma coraz większy problem z ustawieniem ostrości na bliskie przedmioty. Oba stany mogą współistnieć, ale mają inny mechanizm.

Jak diagnozuje się i koryguje nadwzroczność?

Podstawą rozpoznania jest badanie ostrości wzroku oraz badanie refrakcji, które określa, jak oko załamuje światło i jakiej mocy korekcji potrzebuje. Okulista może ocenić także akomodację, dno oka oraz stan przedniego odcinka oka. U dzieci czasem stosuje się krople czasowo rozluźniające akomodację, aby pomiar nie został zaniżony przez kompensację.

Najczęściej stosuje się soczewki plusowe, czyli wypukłe szkła okularowe lub soczewki kontaktowe. Ich zadaniem jest przesunięcie ogniska światła z miejsca za siatkówką bezpośrednio na jej powierzchnię. Okulary są łatwe do zakładania i zdejmowania, natomiast soczewki kontaktowe mogą zapewniać szersze pole widzenia. Dobór rozwiązania zależy od wieku, wielkości wady, stanu oczu i preferencji pacjenta.

W wybranych przypadkach można rozważyć chirurgię refrakcyjną, między innymi zabiegi zmieniające kształt rogówki lub wymianę soczewki. Nie jest to rozwiązanie dla każdej osoby. Decyzję podejmuje okulista po pełnej kwalifikacji, z uwzględnieniem budowy oka, stabilności wady i możliwych działań niepożądanych.

Budowa oka związana z nadwzrocznością może sprzyjać występowaniu wąskiego kąta przesączania, a tym samym zwiększać ryzyko określonych postaci jaskry. Nie oznacza to, że każda osoba z nadwzrocznością zachoruje. Przy większej wadzie lub innych czynnikach ryzyka lekarz może zalecić pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego i ocenę kąta przesączania, między innymi za pomocą gonioskopii lub AS-OCT.

Regularne kontrole są szczególnie ważne u dzieci, osób z dużą wadą oraz pacjentów, u których pojawiają się nagłe pogorszenie widzenia, ból oka, wyraźny zez lub nowe zaburzenia widzenia. Wczesne wykrycie pozwala dobrać korekcję i ograniczyć przeciążenie akomodacji.

Najważniejsza odpowiedź na pytanie, co to jest nadwzroczność, brzmi: jest to wada, w której światło skupia się za siatkówką, a młode oko często próbuje wyrównać ją nadmierną pracą akomodacji. Badanie wzroku pozwala odróżnić ją od innych problemów i dobrać korekcję odpowiednią do wieku oraz potrzeb.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku objawów lub pogorszenia widzenia skonsultuj się z okulistą.