Witrektomia – kiedy jest konieczna i jak przebiega ten zabieg ratujący wzrok?

Współczesna okulistyka dysponuje zaawansowanymi metodami leczenia, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu wydawały się niemożliwe. Jedną z takich procedur, która stanowi kamień milowy w chirurgii oka, jest witrektomia. To zaawansowany zabieg mikrochirurgiczny, polegający na chirurgicznym usunięciu ciała szklistego, czyli galaretowatej substancji wypełniającej wnętrze gałki ocznej. Choć nazwa brzmi skomplikowanie, jej cel jest prosty: dotarcie do siatkówki i naprawa uszkodzeń, które bez interwencji mogłyby prowadzić do znacznego pogorszenia widzenia, a nawet całkowitej jego utraty. W wielu schorzeniach okulistycznych jest to jedyna metoda leczenia pozwalająca na zachowanie widzenia.

Wskazania do wykonania zabiegu witrektomii

Decyzja o przeprowadzeniu tak zaawansowanej interwencji chirurgicznej nigdy nie jest podejmowana pochopnie. Lekarz okulista kwalifikuje pacjenta do operacji na podstawie dokładnej diagnostyki i oceny stanu oka. Istnieje kilka fundamentalnych wskazań do wykonania zabiegu witrektomii, które dotyczą poważnych chorób siatkówki i ciała szklistego. W niektórych przypadkach jest to procedura planowa, a w innych konieczna do przeprowadzenia w trybie pilnym, na przykład po urazie oka.

Do głównych przyczyn, dla których wykonuje się ten zabieg, należą:

• odwarstwienie siatkówki – jest to jeden z najczęstszych i najpoważniejszych powodów. Zabieg pozwala na ponowne przyłożenie siatkówki do ściany gałki ocznej i zapobiega jej trwałemu uszkodzeniu,

• otwór w plamce żółtej – zmiany w obrębie plamki żółtej, która odpowiada za precyzyjne widzenie centralne, mogą prowadzić do znacznego pogorszenia ostrości wzroku. Witrektomia umożliwia zamknięcie otworu i poprawę widzenia,

• krwotoki do ciała szklistego – wylew krwi do wnętrza oka, spowodowany na przykład retinopatią cukrzycową lub urazem, uniemożliwia promieniom światła dotarcie do siatkówki. Jego usunięciu podczas operacji przywraca przejrzystość ośrodków optycznych,

• błony przedsiatkówkowe (ERM) – są to cienkie, włókniste membrany tworzące się na powierzchni siatkówki, które mogą ją marszczyć i deformować, powodując zniekształcone widzenie. Usunięcie błony poprawia anatomię plamki żółtej,

• skomplikowane urazy gałki ocznej – w przypadku penetrujących urazów oka, obecności ciała obcego wewnątrz gałki ocznej lub ciężkich krwotoków, witrektomia jest często niezbędna do uratowania narządu wzroku.

Wiele z tych schorzeń, jeśli nie są leczone, prowadzi do nieodwracalnych zmian i utraty wzroku. Dlatego tak istotne jest, aby w przypadku nagłego pogorszenia widzenia, pojawienia się „zasłony” przed okiem czy zniekształceń obrazu, niezwłocznie zgłosić się na ostry dyżur okulistyczny. Właściwie przeprowadzona witrektomia jest procedurą, która może zatrzymać postępujący proces chorobowy i dać szansę na poprawę widzenia.

Jak przebiega zabieg witrektomii?

Zabieg witrektomii to przykład niezwykłej precyzji, zaliczany do operacji małoinwazyjnych. Cała procedura odbywa się przy użyciu specjalistycznego mikroskopu operacyjnego i miniaturowych narzędzi chirurgicznych, których średnica często nie przekracza 0,5 mm. Przebieg zabiegu witrektomii można podzielić na kilka zasadniczych etapów, które są dostosowywane w zależności od rodzaju schorzenia i złożoności przypadku.

Przygotowanie i znieczulenie

Przed operacją pacjent przechodzi szczegółowe badania, w tym badanie USG gałki ocznej oraz OCT (optyczną koherentną tomografię), które pozwalają precyzyjnie ocenić stopień zaawansowania choroby. Sama operacja witrektomii najczęściej odbywa się w znieczuleniu miejscowym, co oznacza, że pacjent jest przytomny, ale nie odczuwa bólu w operowanym oku. Znieczulenie podawane jest w formie zastrzyku w okolicy gałki ocznej. W bardziej skomplikowanych przypadkach, przy rozległych urazach lub u pacjentów niewspółpracujących, lekarz może podjąć decyzję o zastosowaniu znieczulenia ogólnego.

Przebieg operacji

Właściwy etap operacji rozpoczyna się od wykonaniu mikroskopijnych nacięć. Chirurg wykonuje zwykle 3 niewielkie nacięcia w twardówce, czyli białej ścianie gałki ocznej.

1. Pierwsze nacięcie służy do wprowadzenia infuzji, która podaje do wnętrza oka specjalny płyn (np. roztwór kwasu borowego), aby utrzymać prawidłowe ciśnienie wewnątrzgałkowe podczas zabiegu.

2. Przez drugie nacięcie wprowadzane jest źródło światła (światłowód), które oświetla wnętrze komory ciała szklistego.

3. Trzecie nacięcie przeznaczone jest dla witrektomu – narzędzia, które jednocześnie tnie i odsysa ciało szkliste.

Po wycięciu ciała szklistego, chirurg uzyskuje dostęp do siatkówki. W zależności od przyczyny operacji, w trakcie zabiegu może wykonać dodatkowe procedury, takie jak usunięcie błon z powierzchni siatkówki, laseroterapię w celu zabezpieczenia przedarć czy zamknięcie nieprawidłowych naczyń krwionośnych. Jeśli podczas operacji usunięto również soczewkę własną pacjenta (np. z powodu zaćmy), możliwe jest wszczepienie soczewki sztucznej.

Zakończenie i wypełnienie gałki ocznej

Po zakończeniu wszystkich niezbędnych procedur, komora ciała szklistego musi zostać ponownie wypełniona. To, czym zostanie wypełnione oko, zależy od rodzaju zabiegu i schorzenia.

• Powietrze lub mieszaninę gazów: są one stosowane głównie w przypadku otworów w plamce żółtej lub odwarstwienia siatkówki. Gaz uciska siatkówkę we właściwym miejscu, ułatwiając jej gojenie. Substancje te wchłaniają się samoistnie w ciągu kilku dni lub tygodni.

• Olej silikonowy: stosuje się go w najcięższych przypadkach, na przykład przy skomplikowanym odwarstwieniu siatkówki. Olej silikonowy zapewnia długotrwałą stabilizację, ale wymaga kolejnej interwencji chirurgicznej w celu jego usunięcia po kilku miesiącach.

Na koniec mikroskopijne nacięcia są zazwyczaj zamykane bez użycia szwów, ponieważ goją się samoistnie. Na oko zakładany jest opatrunek, a zabieg pacjent opuszcza klinikę najczęściej tego samego dnia lub na następny dzień.

Rekonwalescencja po operacji – o czym należy pamiętać?

Okres rekonwalescencji po wykonaniu zabiegu witrektomii jest równie istotny dla końcowego sukcesu leczenia, co sama operacja. Ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarza okulisty jest fundamentalne dla prawidłowego gojenia się oka i osiągnięcia jak najlepszej poprawy ostrości wzroku. Pacjent otrzymuje szczegółowe zalecenia, które mogą się różnić w zależności od zastosowanego wypełnienia gałki ocznej.

• Utrzymywanie określonej pozycji głowy: jeśli do oka podany został gaz lub olej silikonowy, przez kilka dni, a nawet tygodni, konieczne może być utrzymywanie głowy w konkretnej pozycji (np. twarzą w dół). Ma to na celu zapewnienie, że pęcherzyk gazu lub oleju będzie uciskał siatkówkę we właściwym miejscu.

• Stosowanie kropli do oczu: pacjent otrzymuje receptę na krople z antybiotykiem, sterydem i leki obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe, które zapobiegają infekcjom i stanom zapalnym.

• Ograniczenie wysiłku fizycznego: przez kilka tygodni nie wolno podnosić ciężkich rzeczy, schylać się gwałtownie ani napinać mięśni brzucha. Należy unikać sportu i intensywnej aktywności.

• Ochrona oka: należy unikać tarcia i uciskania operowanego oka. Do mycia twarzy należy używać przegotowanej wodzie, a podczas snu zaleca się stosowanie specjalnej osłonki.

• Unikanie podróży lotniczych: w przypadku wypełnienia oka gazem, podróże samolotem są bezwzględnie przeciwwskazane do momentu jego całkowitego wchłonięcia. Zmiana ciśnienia w kabinie mogłaby spowodować niebezpieczny wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego.

W pierwszych dniach po zabiegu pacjent może odczuwać lekki ból oka, uczucie piasku pod powiekami czy widzieć ruchome męty. Zazwyczaj stosuje się wtedy leki przeciwbólowe. Poprawa widzenia następuje stopniowo i ostateczny efekt ocenia się po kilku miesiącach. Kluczowe są regularne wizyty kontrolne u lekarza prowadzącego, który monitoruje proces gojenia.

Artykuł sponsorowany