Zez u dziecka może być zjawiskiem fizjologicznym do około 3.–4. miesiąca życia, ponieważ układ nerwowy i mięśnie odpowiadające za ruchy oczu dopiero dojrzewają. Stałe odchylenie oka, zez utrzymujący się po tym czasie albo jego pojawienie się u starszego dziecka wymaga oceny okulisty dziecięcego. Po 6. miesiącu życia nie należy czekać, aż dziecko samo „wyrośnie” z problemu.
Do kiedy zez u dziecka jest normą?
W pierwszych tygodniach życia oczy niemowlęcia mogą okresowo ustawiać się niesymetrycznie, zwłaszcza gdy dziecko jest zmęczone albo próbuje skupić wzrok na bliskim przedmiocie. Taki zez fizjologiczny wynika z niedojrzałości koordynacji wzrokowej i zwykle stopniowo ustępuje.
Za granicę fizjologicznej obserwacji najczęściej przyjmuje się 3.–4. miesiąc życia. Już wcześniej warto skonsultować dziecko, jeśli zez jest stały lub wyraźny. Zez utrzymujący się po 4.–6. miesiącu życia powinien zostać zbadany, ponieważ może być związany z wadą wzroku, nieprawidłową pracą mięśni oka albo inną przyczyną wymagającą leczenia.
Jak odróżnić rodzaje zeza?
Rodzice nie zawsze są w stanie samodzielnie rozpoznać, czy oko rzeczywiście ucieka. U niemowląt częsty jest zez pozorny, który wynika z budowy twarzy, a nie z zaburzenia ustawienia gałek ocznych.
| Typ zeza | Jak wygląda? | Czy to norma? |
|---|---|---|
| Zez fizjologiczny | Okresowe, zwykle niewielkie odchylenie oka w pierwszych miesiącach życia. | Może być normą do około 3.–4. miesiąca, jeśli stopniowo zanika. |
| Zez pozorny | Oczy wydają się ustawione nierówno z powodu szerokiej nasady nosa lub fałdów skóry przy kącikach oczu. | Tak. To nie jest prawdziwy zez, ale rozpoznanie powinien potwierdzić lekarz. |
| Zez patologiczny | Oko ucieka stale, odchylenie utrzymuje się po 4.–6. miesiącu albo pojawia się nagle. | Nie. Wymaga diagnostyki okulistycznej, a czasem leczenia. |
W zezie pozornym oczy są ustawione prawidłowo, lecz część ich białka może być zasłonięta przez fałdy skórne. Wraz ze wzrostem dziecka proporcje twarzy się zmieniają, dlatego wrażenie zeza często zanika. Nie da się jednak wiarygodnie potwierdzić tego wyłącznie na podstawie zdjęcia lub obserwacji w domu.
Kiedy udać się do okulisty dziecięcego?
Wizyta jest wskazana zawsze wtedy, gdy zez budzi wątpliwości. Szczególnie szybko skonsultuj dziecko, gdy występują następujące sygnały:
- Oko ucieka stale, także wtedy, gdy dziecko patrzy na osobę lub przedmiot.
- Zez utrzymuje się po 4. miesiącu życia, a po 6. miesiącu wymaga już bezwzględnej oceny specjalisty.
- Zez pojawił się nagle u starszego niemowlęcia lub dziecka.
- Dziecko często przekrzywia głowę, żeby lepiej widzieć.
- Maluch mruży oczy albo przymyka jedno oko podczas patrzenia.
- Występują trudności z wodzeniem wzrokiem lub niesymetryczne ruchy oczu.
- Zezowi towarzyszą inne niepokojące objawy, na przykład podwójne widzenie, ból głowy, wymioty lub wyraźne ograniczenie ruchu oka.
Nie należy odkładać badania z nadzieją, że problem minie samoistnie. Nieleczony zez może zaburzać rozwój widzenia obuocznego i prowadzić do niedowidzenia, czyli tak zwanego leniwego oka. Mózg zaczyna wtedy pomijać obraz z oka ustawionego nieprawidłowo, przez co widzenie w tym oku może się osłabiać.
Jak wygląda badanie u okulisty?
Badanie niemowlęcia jest bezbolesne i odbywa się zwykle na rękach rodzica. Lekarz ocenia ustawienie oraz ruchomość oczu, sprawdza, czy dziecko wodzie wzrokiem za zabawką, i bada zdolność krótkiego skupienia spojrzenia na obiekcie.
W diagnostyce mogą być wykorzystywane między innymi test zasłaniania oka, czyli cover-test, oraz test Hirschberga, polegający na ocenie położenia refleksu świetlnego na rogówkach. Często okulista sprawdza również wadę refrakcji. W tym celu może podać krople rozszerzające źrenice, aby dokładniej ocenić wzrok i dno oka.
Jak leczy się zez u dzieci?
Sposób leczenia zależy od przyczyny, rodzaju i nasilenia zeza. Nie każde dziecko potrzebuje takiej samej terapii. Lekarz może zalecić między innymi:
- Okulary korekcyjne – gdy zez wiąże się z wadą refrakcji.
- Zasłanianie zdrowego oka – aby pobudzać do pracy oko z niedowidzeniem.
- Ćwiczenia wzrokowe – dobierane indywidualnie, najczęściej jako element terapii starszych dzieci.
- Zabieg chirurgiczny – rozważany w wybranych przypadkach, gdy leczenie zachowawcze nie daje wystarczającej poprawy.
Lepiej sprawdzić, czy dziecko ma zez pozorny, niż przeoczyć zaburzenie wymagające leczenia. Wczesna diagnoza zwiększa szanse na prawidłowy rozwój widzenia, dlatego przy stałym zezie lub objawach utrzymujących się po pierwszych miesiącach życia warto umówić wizytę u okulisty dziecięcego.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
