Astygmatyzm wymaga korekcji szkłami cylindrycznymi w okularach albo soczewkami torycznymi. Zwykłe szkła sferyczne nie uwzględniają różnej krzywizny rogówki, dlatego wybór korekcji powinien opierać się na badaniu wzroku oraz parametrach CYL i AX.
Czym jest astygmatyzm i dlaczego wymaga specjalnych szkieł?
Astygmatyzm, nazywany także niezbornością, to wada refrakcji związana najczęściej z niesymetryczną krzywizną rogówki. Zdrowa rogówka ma kształt zbliżony do regularnej powierzchni kulistej, natomiast przy astygmatyzmie może przypominać piłkę do rugby lub jajko. W rezultacie światło załamuje się w różnych kierunkach i nie skupia w jednym punkcie na siatkówce.
Obraz może być przez to zamazany, rozciągnięty albo zniekształcony zarówno z bliska, jak i z daleka. Niektóre osoby zauważają też mrużenie oczu, szybkie męczenie się podczas czytania, gorsze widzenie po zmroku lub bóle głowy. Same szkła sferyczne, stosowane głównie przy krótkowzroczności i nadwzroczności, nie korygują różnicy mocy w poszczególnych południkach oka.
Jak działają szkła dla astygmatyków?
W okularach stosuje się szkła cylindryczne albo sfero-cylindryczne. Ich moc nie jest jednakowa w każdym przekroju. Dzięki temu szkło kompensuje różnicę załamania światła w oku i pomaga połączyć ogniska powstające przy nieregularnej krzywiźnie rogówki. Jeżeli astygmatyzm występuje razem z krótkowzrocznością lub nadwzrocznością, konstrukcja szkła uwzględnia także moc sferyczną.
W soczewkach kontaktowych odpowiednikiem szkieł cylindrycznych są soczewki toryczne. Mają różną moc w określonych meridianach, dlatego muszą pozostać w ustalonej pozycji na oku. Ich konstrukcja może wykorzystywać między innymi odpowiedni rozkład grubości, balast lub stabilizację współpracującą z powiekami.
Na recepcie i w parametrach korekcji trzeba zwrócić uwagę na kilka wartości:
- Moc sferyczna określa korekcję krótkowzroczności lub nadwzroczności.
- Cylinder (CYL) wskazuje moc korekcji astygmatyzmu.
- Oś (AX) określa kąt ustawienia cylindra, zwykle podawany w stopniach.
- Parametry soczewki kontaktowej obejmują także między innymi średnicę, promień krzywizny i materiał, które muszą pasować do oka oraz sposobu noszenia.
Oś ma szczególne znaczenie. Nawet właściwa moc cylindra nie zapewni ostrego widzenia, jeśli soczewka toryczna obróci się lub zostanie nieprawidłowo ustawiona. Dlatego soczewka kontaktowa nie może swobodnie rotować podczas mrugania i ruchów gałki ocznej.
Okulary czy soczewki toryczne – co wybrać?
Obie formy korekcji mogą dobrze wyrównywać astygmatyzm, ale różnią się zachowaniem podczas codziennych aktywności. Wybór zależy od tolerancji soczewek, trybu życia, stanu oczu oraz preferencji dotyczących obsługi.
| Cecha | Okulary | Soczewki toryczne |
|---|---|---|
| Stabilność obrazu | Nie wymagają kontaktu z okiem, a ich położenie zależy od oprawy. | Muszą utrzymywać cylinder i oś w prawidłowej pozycji. |
| Pole widzenia | Oprawa może ograniczać widzenie obwodowe, a przy niektórych mocach zmieniać wielkość obrazu. | Znajdują się bezpośrednio na oku i zwykle zapewniają szersze pole widzenia. |
| Wygoda przy aktywności fizycznej | Mogą zsuwać się, parować lub ulec uszkodzeniu podczas sportu. | Nie parują i często są wygodniejsze przy ruchu, ale wymagają prawidłowego dopasowania i higieny. |
| Łatwość obsługi | Wystarczy je czyścić i przechowywać w etui. | Trzeba nauczyć się aplikacji, przestrzegać zasad higieny i stosować właściwy tryb wymiany. |
Okulary mogą być lepszym rozwiązaniem przy suchym oku, problemach z aplikacją soczewek lub niechęci do dotykania oka. Soczewki toryczne sprawdzają się natomiast u osób aktywnych, którym przeszkadza parowanie szkieł albo ograniczenie pola widzenia. Wiele osób korzysta z obu metod, wybierając je zależnie od sytuacji.
Jak prawidłowo dobrać szkła?
Dobór korekcji powinien przebiegać z udziałem optometrysty lub okulisty. Specjalista ocenia wadę refrakcji, stan powierzchni oka, tolerancję soczewek oraz codzienne potrzeby. W przypadku soczewek kontaktowych sprawdza także ich ułożenie i zachowanie podczas mrugania.
Nie kupuj soczewek torycznych na podstawie samej recepty okularowej. Okulary znajdują się w pewnej odległości od rogówki, a soczewka kontaktowa leży bezpośrednio na oku. Z tego powodu wartości mocy mogą się różnić, zwłaszcza przy większych wadach. Recepta okularowa nie jest automatycznie receptą na soczewki kontaktowe, nawet jeśli zawiera cylinder i oś.
Dobór korekcji zwykle obejmuje następujące etapy:
- Badanie wzroku pozwala określić moc sferyczną, cylinder i oś dla każdego oka.
- Wywiad dotyczący stylu życia pomaga ustalić, czy potrzebujesz korekcji do pracy przy ekranie, sportu, prowadzenia samochodu czy okazjonalnego noszenia.
- Dobór rodzaju korekcji obejmuje wybór okularów, miękkich soczewek torycznych albo, w trudniejszych przypadkach, soczewek sztywnych gazoprzepuszczalnych RGP.
- Próba i kontrola pozwalają ocenić ostrość widzenia, komfort oraz stabilność soczewki na oku.
Przy wyższym lub nieregularnym astygmatyzmie miękka soczewka toryczna może nie zapewnić wystarczającej stabilności. Wtedy specjalista może rozważyć soczewkę RGP albo inne rozwiązanie dopasowane do kształtu rogówki. Nie należy samodzielnie zmieniać typu soczewek ani czasu ich noszenia.
Jaki wybór będzie najlepszy?
Najważniejsze jest precyzyjne dopasowanie, a nie sama marka czy rodzaj opakowania. Okulary zapewniają prostą obsługę i są niezależne od tolerancji powierzchni oka, natomiast soczewki toryczne mogą dać większą swobodę ruchu i szersze pole widzenia. W praktyce okulary i soczewki często uzupełniają się, dlatego posiadanie obu form korekcji ułatwia dopasowanie rozwiązania do dnia i aktywności.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Dobór okularów lub soczewek kontaktowych powinien odbywać się po badaniu wzroku u okulisty lub optometrysty.
