Do kiedy rośnie wada wzroku?

Wada wzroku, zwłaszcza krótkowzroczność, najczęściej stabilizuje się między 18. a 21. rokiem życia. Nie jest to jednak sztywna granica. O zakończeniu progresji decyduje przede wszystkim stabilność pomiarów, a nie sama data urodzenia. Wada nie „znika” – przestaje się pogłębiać, gdy wzrost gałki ocznej i jej długości osiowej wyraźnie zwalnia.

Jak rośnie oko i dlaczego zmienia się wada?

U niemowlęcia gałka oczna jest mniejsza niż u osoby dorosłej. Jej układ optyczny musi więc stopniowo dopasować się do długości oka. Naturalny proces tego dopasowania nazywa się emmetropizacją. Fizjologiczna nadwzroczność obecna u wielu małych dzieci może w tym czasie się zmniejszać, ponieważ zmieniają się między innymi długość osiowa oka, moc rogówki i soczewki.

Emmetropizacja różni się od progresji krótkowzroczności. W krótkowzroczności osiowej gałka oczna wydłuża się nadmiernie. Obraz powstaje wtedy przed siatkówką, a widzenie z daleka staje się nieostre. Nawet niewielka zmiana długości osiowej może wyraźnie wpłynąć na refrakcję oka. Przyjmuje się orientacyjnie, że wydłużenie gałki ocznej o 1 mm może odpowiadać zmianie rzędu około -3,00 dioptrii. Wartość ta jest przybliżeniem, ponieważ zależy od całego układu optycznego oka.

Nie każda wada zachowuje się tak samo. Krótkowzroczność osiowa może progresować wraz z wydłużaniem oka. Astygmatyzm i nadwzroczność również mogą zmieniać się w dzieciństwie, ale ich przebieg zależy od innych parametrów rogówki i soczewki. Dlatego wieku stabilizacji nie da się ustalić wyłącznie na podstawie rodzaju wady.

Co wpływa na pogłębianie się krótkowzroczności?

Na progresję wpływają zarówno predyspozycje rodzinne, jak i warunki, w których dziecko spędza czas. Ryzyko jest większe, gdy krótkowzroczność występuje u jednego lub obojga rodziców. Genetyka nie przesądza jednak o przebiegu wady, ponieważ znaczenie ma także codzienna aktywność wzrokowa.

Najczęściej wymienia się następujące czynniki:

• Predyspozycje genetyczne – rodzinne występowanie krótkowzroczności zwiększa prawdopodobieństwo jej pojawienia się i progresji.
• Długotrwała praca z bliska – wielogodzinne czytanie, nauka lub korzystanie z ekranu bez przerw obciąża układ wzrokowy, szczególnie u dzieci.
• Niewielka ilość światła dziennego – czas spędzany na zewnątrz wiąże się z mniejszym ryzykiem rozwoju krótkowzroczności niż przebywanie głównie w pomieszczeniach.
• Wiek szkolny i dojrzewanie – w tym okresie u części dzieci wydłużanie osiowe oka przebiega szybciej, dlatego wada może zmieniać się z roku na rok.

Okulary i zwykłe soczewki kontaktowe poprawiają ostrość widzenia, ale nie zatrzymują samego wydłużania gałki ocznej. U dzieci z postępującą krótkowzrocznością okulista może rozważyć metody kontroli progresji, na przykład określone soczewki okularowe lub kontaktowe. Dobór rozwiązania wymaga badania i oceny tempa zmian.

Rodzic powinien zwrócić uwagę na objawy, które mogą wskazywać, że wada się pogłębia:

• Dziecko coraz częściej siada blisko telewizora lub podchodzi do tablicy.
• Mruży oczy albo przechyla głowę, żeby lepiej zobaczyć odległy przedmiot.
• Skarży się na bóle głowy, pieczenie oczu lub szybkie zmęczenie podczas czytania.
• Unika czytania, pisania i zabaw wymagających dobrej koordynacji wzrokowej.
• Ma trudności z rozpoznawaniem szczegółów z większej odległości.

Podobne dolegliwości mogą towarzyszyć pseudokrótkowzroczności, czyli przejściowemu skurczowi mięśnia rzęskowego po intensywnej pracy z bliska. Nie jest ona tym samym co trwała krótkowzroczność osiowa. Rozróżnienie wymaga badania okulistycznego, często z oceną refrakcji po porażeniu akomodacji.

Dlaczego stabilność wady ma znaczenie przy laserowej korekcji?

Laserowa korekcja wzroku zmienia kształt rogówki, aby światło prawidłowo ogniskowało się na siatkówce. Nie zatrzymuje jednak późniejszego wydłużania gałki ocznej. Jeżeli wada nadal się zmienia, po zabiegu może pojawić się kolejna różnica refrakcji i konieczność dodatkowej korekcji.

Z tego powodu przed kwalifikacją zwykle sprawdza się, czy wada pozostawała na podobnym poziomie przez co najmniej 12 miesięcy. Wiek około 21 lat jest często przyjmowany jako orientacyjna dolna granica, ponieważ u wielu osób do tego czasu wzrost oka już się zakończył. Nie jest to jednak biologiczny przełącznik działający dokładnie w dniu 21. urodzin. Niektórzy pacjenci osiągają stabilność wcześniej, inni później.

O możliwości wykonania zabiegu decyduje nie sam wiek, lecz połączenie stabilnej wady, zdrowia oczu i wyników badań kwalifikacyjnych.

W późniejszym wieku zmiana widzenia może wynikać z innych procesów niż wzrost gałki ocznej. Po 40.–45. roku życia stopniowo rozwija się prezbiopia, czyli starczowzroczność. Jest związana ze zmniejszaniem elastyczności soczewki i osłabieniem akomodacji. Nie oznacza to, że wcześniejsza krótkowzroczność ponownie rośnie z powodu wzrostu oka.

Co zrobić, gdy wada zmienia się po okresie stabilizacji?

Niewielkie różnice w pomiarach mogą wynikać z warunków badania, zmęczenia oczu lub napięcia akomodacji. Nagłe pogorszenie widzenia, nowe błyski, mroczki, zniekształcenia obrazu albo bóle głowy przy pracy wzrokowej wymagają konsultacji okulistycznej. U dziecka każda zauważalna zmiana ostrości widzenia powinna być sprawdzona, ponieważ młody pacjent nie zawsze potrafi opisać problem.

Regularne badania pozwalają ocenić nie tylko liczbę dioptrii, lecz także stan siatkówki, rogówki, soczewki i długość osiową oka. Dzięki temu można odróżnić naturalne zmiany refrakcji od postępującej krótkowzroczności i odpowiednio wcześnie wdrożyć kontrolę progresji.

Najczęściej wada wzroku stabilizuje się pod koniec okresu dojrzewania lub we wczesnej dorosłości, ale nie ma jednej daty dotyczącej każdego pacjenta. Czekanie samo w sobie nie cofa wady. Największe znaczenie mają regularne pomiary, ograniczanie czynników sprzyjających progresji u dzieci oraz potwierdzenie stabilności przed planowaną korekcją refrakcyjną.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku zmiany widzenia, dolegliwości okulistycznych lub planowania korekcji wzroku skonsultuj się z okulistą.