Jak wygląda badanie wzroku u dziecka?

Badanie wzroku u dziecka jest zwykle bezbolesne, a jego przebieg zależy od wieku i możliwości współpracy małego pacjenta. U noworodka lekarz ocenia reakcję źrenic i wygląd oczu, u niemowlęcia sprawdza między innymi wodzenie wzrokiem, a u dwulatka może już wykorzystać obrazki i proste polecenia. W diagnostyce często stosuje się krople rozszerzające źrenice, ponieważ pozwalają dokładniej ocenić wadę wzroku.

Jak wygląda badanie wzroku w zależności od wieku?

Pierwsze badanie ma charakter przesiewowy, czyli jest wykonywane profilaktycznie, nawet gdy nie ma żadnych objawów. U noworodka nie da się jeszcze sprawdzić ostrości widzenia za pomocą tablic. Lekarz obserwuje więc reakcje, które odpowiadają etapowi rozwoju dziecka.

Później zakres badania stopniowo się rozszerza. Specjalista ocenia nie tylko reakcję na światło, lecz także ustawienie i ruchy gałek ocznych, kontakt wzrokowy, widzenie każdego oka osobno oraz współpracę obu oczu.

Wiek dziecka	Na co zwraca uwagę lekarz?	Przykładowa metoda badania
Noworodek	Wygląd oczu, reakcję źrenic na światło, ruchy gałek ocznych i symetrię ich ustawienia	Obserwacja reakcji na światło, a w razie wskazań ocena dna oka
Niemowlę około 3. miesiąca życia	Kontakt wzrokowy, skupianie spojrzenia i wodzenie wzrokiem za przedmiotem	Śledzenie zabawki lub źródła światła, ocena ruchów oczu i ustawienia gałek ocznych
Dziecko w wieku 2–4 lat	Ostrość widzenia każdego oka, ustawienie oczu i możliwość występowania zeza	Tablice z obrazkami, zasłanianie jednego oka, testy oceniające ruchy oczu
Dziecko w wieku szkolnym	Ostrość widzenia, wadę refrakcji, widzenie obuoczne i funkcjonowanie oczu podczas pracy z bliska	Tablice z literami lub symbolami, badanie refrakcji i ocena dna oka

Przewiń tabelę w bok →

U dwulatka nie trzeba znać liter. Dziecko może wskazywać lub nazywać obrazki przedstawione na tablicy. Badanie może obejmować także test zasłaniania oka, który pomaga wykryć zez lub nieprawidłową współpracę oczu. Jeśli maluch nie chce odpowiadać, okulista dobiera metody obserwacyjne odpowiednie do jego wieku.

Wcześniaki wymagają indywidualnego planu kontroli. Ze względu na niedojrzałość siatkówki są bardziej narażone na retinopatię wcześniaczą, dlatego termin i zakres badań ustala lekarz prowadzący. Nie należy przekładać takiej wizyty ani porównywać jej z rutynowym badaniem zdrowego dziecka urodzonego o czasie.

Dlaczego okulista zakrapla dziecku oczy?

Krople rozszerzające źrenice, nazywane mydriatykami, umożliwiają dokładniejszą ocenę oka i pomiar wady wzroku. U dzieci akomodacja, czyli zdolność soczewki do zmiany ostrości obrazu z bliska i z daleka, działa bardzo silnie. Dziecko może więc nieświadomie „dostrajać” wzrok podczas pomiaru, a wynik bez kropli może być niedokładny.

Po zakropleniu lekarz może ocenić refrakcję, soczewkę i dno oka w warunkach, które ograniczają wpływ akomodacji. W zależności od zastosowanego preparatu i decyzji okulisty zakraplanie może odbyć się w gabinecie albo rozpocząć wcześniej w domu. Rodzic powinien stosować wyłącznie lek i schemat zalecony przez lekarza.

Samo podanie kropli może przez chwilę szczypać lub powodować niepokój. Po badaniu dziecko może mieć przez kilka godzin większą wrażliwość na światło i niewyraźne widzenie z bliska. Pomagają czapka z daszkiem, okulary przeciwsłoneczne oraz spokojny plan dnia. Czas całej wizyty bywa dłuższy niż samo oglądanie oczu, ponieważ trzeba poczekać na działanie preparatu.

Jakie objawy powinny skłonić do wizyty?

Dziecko nie zawsze potrafi powiedzieć, że widzi niewyraźnie. Rodzic może jednak zauważyć zachowania sugerujące problem. Konsultacji wymagają w szczególności:

częste mrużenie lub pocieranie oczu
pochylanie albo przekręcanie głowy podczas patrzenia
przybliżanie zabawek, książek lub urządzeń do twarzy
brak wodzenia wzrokiem za zabawką albo brak kontaktu wzrokowego
drganie gałek ocznych, wyraźne zezowanie lub nierówne ustawienie oczu
biały refleks widoczny w źrenicy, zwłaszcza na zdjęciu
ból, pieczenie, obrzęk powiek, silne łzawienie albo ropna wydzielina

Biały refleks w źrenicy, nagłe pogorszenie widzenia lub uraz oka wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Nie warto zakładać, że zez u niemowlęcia albo nietypowe ruchy oczu same znikną.

Jak przygotować dziecko do wizyty?

Najlepiej mówić o badaniu spokojnie i konkretnie. Nie obiecuj, że „na pewno nic nie będzie szczypać”, ponieważ lekarz może zdecydować o podaniu kropli. Można natomiast wyjaśnić, że badanie polega na patrzeniu na światło, obrazki lub zabawkę, a rodzic będzie blisko.

Przed wizytą pomocne są proste ćwiczenia w formie zabawy:

Zabawa w okulistę – na zmianę oglądajcie oczy pluszaka, świećcie latarką obok twarzy i proście dziecko o patrzenie w określonym kierunku.
Odgadywanie obrazków – pokazuj obrazki z bliska i z daleka, bez sprawdzania dziecka w atmosferze testu.
Oswojenie z kroplami – przybliż do oka pusty, czysty zakraplacz lub jego zabawkowy odpowiednik, ale nie wpuszczaj do oka wody ani innych płynów.
Proste wyjaśnienie przebiegu – powiedz, że specjalista może zasłonić jedno oko, poprosić o wskazywanie obrazków i obejrzeć oczy specjalnym urządzeniem.
Zabranie znajomego przedmiotu – ulubiona zabawka, kocyk lub książeczka może ułatwić dziecku wyciszenie w gabinecie.

Opiekun powinien zachować spokojny ton, ponieważ dziecko szybko odczytuje napięcie dorosłego. Jeśli maluch nie współpracuje od razu, nie oznacza to, że badania nie da się wykonać. Okulista może zmienić kolejność czynności, zrobić przerwę albo zastosować inną metodę.

Okulista, optometrysta czy ortoptysta – do kogo się zgłosić?

Okulista dziecięcy jest lekarzem. Diagnozuje choroby oczu, ocenia wadę wzroku, wykonuje badanie dna oka i decyduje o dalszym leczeniu lub potrzebie konsultacji.

Optometrysta zajmuje się przede wszystkim pomiarem i doborem korekcji okularowej, a w niektórych przypadkach także terapią widzenia. Ortoptysta ocenia widzenie obuoczne, ruchy oczu i problemy związane między innymi z zezem. Może wykonywać testy funkcjonalne i prowadzić ćwiczenia wzrokowe. Gdy pojawiają się objawy choroby, potrzebna jest konsultacja okulistyczna, nawet jeśli dziecko wcześniej miało badanie u innego specjalisty.

Badanie wzroku u dziecka nie wymaga znajomości liter ani długiego przygotowania medycznego. Najważniejsze jest zgłoszenie niepokojących objawów, przekazanie lekarzowi informacji o rozwoju dziecka i spokojne oswojenie malucha z wizytą. Wczesne wykrycie problemu daje więcej możliwości korekcji i ochrony prawidłowego rozwoju widzenia.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. W przypadku niepokojących objawów skonsultuj dziecko z lekarzem.