Zez u niemowlaka – do kiedy jest fizjologiczny?

Zez u niemowlaka zwykle ma charakter fizjologiczny do około 3.–4. miesiąca życia. W tym okresie układ nerwowy oraz mięśnie gałek ocznych dopiero uczą się współpracy, dlatego oko może okresowo „uciekać”. Jeżeli zez utrzymuje się po 4. miesiącu, jest stały, nasila się albo pojawia się nagle, dziecko powinien zbadać okulista dziecięcy.

Dlaczego niemowlę może zezować?

Zez oznacza nieprawidłowe ustawienie oczu, przez które gałki oczne nie kierują się dokładnie w tę samą stronę. U noworodków i najmłodszych niemowląt przyczyną okresowego odchylenia oka jest najczęściej niedojrzałość układu nerwowego oraz mięśni gałek ocznych. Dziecko dopiero rozwija fiksację, czyli umiejętność skupienia wzroku na konkretnym obiekcie, oraz wodzenie oczami za poruszającym się przedmiotem.

W zezie fizjologicznym odchylenie pojawia się zwykle tylko czasami, na przykład przy zmęczeniu lub próbie patrzenia na przedmiot znajdujący się blisko twarzy. Z czasem ruchy oczu stają się bardziej skoordynowane, a zez powinien stopniowo zanikać. Tempo rozwoju może się nieco różnić, dlatego sam wiek nie zastępuje badania okulistycznego.

Zez pozorny – gdy oczy tylko wyglądają na ustawione nieprawidłowo

U niemowląt często występuje także zez pozorny. W tym przypadku oczy są ustawione prawidłowo, ale ich wygląd może sugerować odchylenie. Złudzenie wynika najczęściej z szerokiej nasady nosa oraz fałdów skórnych w wewnętrznych kącikach oczu. Zakrywają one część białkówki i sprawiają, że oko wydaje się skierowane w stronę nosa.

Zez pozorny zwykle staje się mniej widoczny wraz ze wzrostem dziecka i zmianą proporcji twarzy. Rodzic nie jest jednak w stanie pewnie odróżnić go od prawdziwego zeza na podstawie samego wyglądu. W razie wątpliwości okulista może ocenić ustawienie oczu za pomocą obserwacji refleksów świetlnych, testu zasłaniania oka, czyli cover-testu, oraz innych badań dostosowanych do wieku dziecka.

Jak odróżnić zez fizjologiczny od patologicznego?

Poniższe porównanie pomaga uporządkować obserwacje, ale nie zastępuje badania lekarskiego:

Cecha	Zez fizjologiczny	Zez patologiczny
Wiek dziecka	Najczęściej pierwsze 3–4 miesiące życia	Utrzymuje się po 4. miesiącu lub pojawia się później
Częstotliwość	Okresowy, zwykle coraz rzadszy	Stały, częsty albo nasilający się
Ustawienie oczu	Obie gałki oczne zwykle wracają do prawidłowej pozycji	Jedno oko stale odchyla się w stronę nosa, skroni, góry lub dołu
Reakcja na bodźce	Dziecko stopniowo zaczyna fiksować wzrok i śledzić przedmioty	Dziecko może mieć trudność z wodzeniem wzrokiem lub ustawieniem oczu na obiekcie
Objawy towarzyszące	Zwykle nie występują	Może pojawić się przekrzywianie głowy, mrużenie oka lub nadwrażliwość na światło

Przewiń tabelę w bok →

Zez patologiczny może wiązać się między innymi z wadą refrakcji, nieprawidłową pracą mięśni oka albo zaburzeniami rozwoju układu wzrokowego. Nieleczony może sprzyjać rozwojowi niedowidzenia, ponieważ mózg zaczyna ignorować obraz z odchylonego oka.

Kiedy z niemowlakiem iść do okulisty?

Wizyta jest wskazana zawsze wtedy, gdy nie masz pewności, czy obserwowane odchylenie jest prawdziwym zezem. Szczególnie nie należy zwlekać, gdy występuje którykolwiek z poniższych sygnałów:

Zez utrzymuje się po ukończeniu 4. miesiąca życia.
Jedno oko stale odchyla się w jednym kierunku, nawet przed ukończeniem 4. miesiąca.
Zez pojawił się nagle u starszego niemowlęcia.
Dziecko przekrzywia głowę, żeby patrzeć na przedmiot.
Maluch często mruży oko lub przymyka jedno oko podczas skupiania wzroku.
Zezowanie nasila się zamiast stopniowo ustępować.

Nie czekaj na samoistne ustąpienie objawu, jeśli zez jest stały, wyraźny lub towarzyszą mu inne trudności ze wzrokiem. Wczesna ocena pozwala odróżnić zez pozorny od zaburzenia wymagającego obserwacji albo leczenia.

Jak wygląda badanie okulistyczne niemowlęcia?

Badanie u okulisty dziecięcego jest dostosowane do wieku dziecka i zwykle nie powoduje bólu. Lekarz pyta o przebieg ciąży i porodu, rozwój dziecka oraz choroby oczu występujące w rodzinie. Następnie obserwuje reakcję niemowlęcia na światło i poruszające się przedmioty, ocenia wodzenie wzrokiem, fiksację oraz ruchomość gałek ocznych.

W razie potrzeby specjalista sprawdza refleksy świetlne na rogówkach, wykonuje cover-test, ocenia kąt zeza i bada refrakcję. Czasem konieczne jest także badanie dna oka po podaniu kropli rozszerzających źrenice. Dziecko może pozostawać na rękach rodzica, a jeśli nie współpracuje, lekarz może zaplanować kolejną wizytę.

Jeżeli przyczyną zeza jest wada wzroku, leczenie może obejmować okulary korekcyjne. Przy niedowidzeniu lekarz może zalecić czasowe zasłanianie oka lepiej widzącego. Ćwiczenia ortoptyczne lub inne metody stosuje się tylko wtedy, gdy specjalista uzna je za potrzebne. O dalszym postępowaniu decydują rodzaj, przyczyna i nasilenie zeza.

Okresowe zezowanie w pierwszych miesiącach życia często jest elementem dojrzewania wzroku, ale po 3.–4. miesiącu powinno wyraźnie ustępować. Stałe odchylenie oka, nagła zmiana lub dodatkowe objawy wymagają konsultacji, nawet jeśli dziecko jest jeszcze bardzo małe.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.