Recepta na okulary to ustandaryzowany „przepis” na soczewki dopasowane osobno do prawego i lewego oka. Najważniejsze oznaczenia to SPH, CYL i AXIS, a przy okularach do bliży także ADD. Do prawidłowego montażu potrzebny jest również PD, czyli rozstaw źrenic.
Co oznaczają skróty na recepcie?
Receptę na okulary wystawia po badaniu wzroku okulista lub optometrysta. Parametry mogą być zapisane osobno dla każdego oka, ponieważ korekcja po obu stronach często się różni. Oko prawe oznacza się najczęściej skrótem OD (łac. oculus dexter), a lewe – OS (łac. oculus sinister). Możesz też spotkać polskie oznaczenia OP i OL.
| Skrót | Pełna nazwa | Znaczenie |
|---|---|---|
| OD / OS | Oko prawe / oko lewe | Wskazuje, którego oka dotyczy dana wartość. |
| SPH | Sfera | Podstawowa moc soczewki, wyrażona w dioptriach. |
| CYL | Walec, cylinder | Moc korekcji astygmatyzmu. |
| AXIS | Oś cylindra | Kierunek ustawienia cylindra, od 0 do 180 stopni. |
| ADD | Addycja | Dodatkowa moc do widzenia z bliska, stosowana między innymi w okularach progresywnych. |
| PD | Rozstaw źrenic | Odległość między środkami źrenic, podawana w milimetrach. |
SPH, CYL i AXIS – jak rozumieć moce?
SPH, nazywane też sferą lub oznaczane literą S, określa podstawową moc soczewki. Wartość ze znakiem minus wskazuje na korekcję krótkowzroczności, czyli gorszego widzenia z daleka. Znak plus stosuje się przy nadwzroczności. Przykład -2,00 oznacza soczewkę o mocy minus dwóch dioptrii, a +1,50 – plus półtorej dioptrii.
Wartość SPH może wynosić także zero. Oznacza to, że oko nie potrzebuje korekcji sferycznej, ale może wymagać cylindra z powodu astygmatyzmu.
CYL określa moc korekcji astygmatyzmu. Astygmatyzm może powodować nieostry lub zniekształcony obraz, ponieważ oko załamuje światło nierówno w różnych kierunkach. Cylinder może być zapisany ze znakiem plus albo minus, zależnie od przyjętego sposobu zapisu recepty.
AXIS wskazuje oś cylindra, czyli kierunek jego ustawienia w soczewce. Wartość podaje się w stopniach od 0 do 180. CYL i AXIS należy czytać razem – sama moc cylindra bez określenia osi nie wystarcza do prawidłowego wykonania korekcji. Jeśli przy CYL i AXIS nie ma żadnych wartości, recepta najczęściej nie zawiera korekcji astygmatyzmu.
Czym są ADD i PD?
ADD oznacza addycję, czyli dodatkową moc potrzebną do wyraźnego widzenia z bliska. Stosuje się ją przy prezbiopii, która zwykle pojawia się wraz z wiekiem i utrudnia czytanie z bliskiej odległości. ADD może być potrzebne przy osobnych okularach do czytania, a także przy soczewkach progresywnych. Jest wyrażane w dioptriach i dodawane do korekcji do dali.
PD to rozstaw źrenic, czyli odległość między środkami źrenic. Podaje się ją w milimetrach. Może występować jako jedna wartość dla obu oczu albo jako dwa pomiary – osobno dla oka prawego i lewego. PD jest potrzebne do prawidłowego ustawienia centrów optycznych soczewek w oprawce.
Ten parametr nie zawsze znajduje się na recepcie, ponieważ optyk często mierzy go podczas zamawiania okularów. Brak PD na dokumencie nie oznacza więc błędu, ale przed zakupem okularów trzeba uzupełnić ten pomiar. Przy soczewkach progresywnych znaczenie mają także inne parametry montażowe, na przykład wysokość osadzenia soczewek w wybranej oprawie.
PD jest parametrem montażowym, a nie mocą korekcji. Nie mówi, jak duża jest wada wzroku, lecz pomaga prawidłowo ustawić soczewki przed oczami.
Na co uważać przy zamawianiu okularów?
Recepta na okulary i recepta na soczewki kontaktowe nie są tym samym dokumentem. Soczewka kontaktowa znajduje się bezpośrednio na oku, a soczewka okularowa jest oddalona od rogówki. Przy większych mocach ta różnica wpływa na potrzebną korekcję.
Dobór soczewek kontaktowych wymaga także dodatkowych parametrów, takich jak krzywizna bazowa (BC) i średnica (DIA), a czasem również określenia konkretnego modelu soczewki. Nie przepisuj więc wartości z recepty okularowej bezpośrednio do zamówienia soczewek kontaktowych. Potrzebne jest osobne badanie i dopasowanie.
Nową kontrolę wzroku warto rozważyć, gdy dotychczasowa korekcja przestaje zapewniać komfort. Sygnałami, że recepta może być nieaktualna, są:
- częste bóle głowy podczas noszenia okularów,
- mrużenie oczu przy patrzeniu w dal lub czytaniu,
- zmęczenie oczu po pracy z bliska,
- niewyraźne widzenie albo trudność z szybkim ustawieniem ostrości.
Sam wiek recepty nie przesądza jeszcze o jej przydatności. W Polsce nie ma jednego, uniwersalnego terminu ważności recepty okularowej, a aktualność korekcji zależy między innymi od wieku i tego, jak szybko zmienia się wzrok. Jeśli nowe okulary powodują silny dyskomfort, bóle głowy albo widzenie jest nadal nieostre, skontaktuj się ze specjalistą lub optykiem i sprawdź zarówno receptę, jak i wykonanie okularów.
Znając znaczenie OD i OS, SPH, CYL, AXIS, ADD oraz PD, możesz odczytać podstawowe parametry swojej recepty. Do zamówienia okularów potrzebujesz jednak nie tylko właściwych wartości, lecz także poprawnego pomiaru i montażu soczewek. W przypadku soczewek kontaktowych zawsze korzystaj z osobnego doboru.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
